Pariki ya Nyungwe
| Pariki y'Igihugu ya Nyungwe | |
|---|---|
Aho imirima y'icyayi ihurira n'ishyamba kimeza rya Nyungwe | |
| Igihugu | Rwanda |
| Intara | Intara y'Uburengerazuba, Intara y'amajyepfo |
| Uturere | Nyamagabe, Nyaruguru, Rusizi, Nyamasheke |
| Aho iherereye | 2°29′24″S 29°17′34″E / 2.49000°S 29.29278°E |
| Ubuso | 1 019 km² |
| Ubutumburuke | m 1 480 – 2 950 |
| Ishyamba ririnzwe | 1933 |
| Pariki y'igihugu | 2005 |
| Umurage w'Isi | 2023 (UNESCO) |
| Icungwa na | RDB na African Parks |
| Urubuga | visitnyungwe.org |
Pariki y'Igihugu ya Nyungwe (izwi kandi nka Ishyamba rya Nyungwe) ni pariki y'igihugu n'ishyamba riherereye mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u Rwanda, ku mupaka w'u Burundi, aho ikomereza muri Pariki y'Igihugu ya Kibira.
Ifite ubuso bwa kilometero kare 1 019, ikaba ari ryo shyamba rinini risigaye mu Rwanda. Ni rimwe mu mashyamba y'imvura ya kera kurusha ayandi muri Afurika. Kuva muri Nzeri 2023, iri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO.
Imiterere
[Hindura | hindura inkomoko]
Pariki iherereye mu turere twa Rusizi, Nyamasheke, Nyamagabe na Nyaruguru.[1] Ifite ubuso bwa kilometero kare 1 019,[2] ikaba ari ryo shyamba rinini risigaye mu Rwanda. Ihana imbibi n'u Burundi, aho ikomereza muri Pariki y'Igihugu ya Kibira.[3] Ni rimwe mu mashyamba y'imvura ya kera kurusha ayandi muri Afurika.[4] Iri mu karere k'Ubuhanuka bwa Alberitine (Albertine Rift), ku butumburuke buri hagati ya metero 1 480 na 2 950.[5] Igizwe ahanini n'ishyamba ry'imisozi miremire rivanzemo n'ibishanga,[6] birimo igishanga cya Kamiranzovu kiri ku butumburuke bwo hejuru.[5] Igice cyanditswe ku rutonde rwa UNESCO kigizwe n'ibice bitatu: ishyamba kimeza rya Nyungwe, irya Gisakura n'irya Cyamudongo.[5]
Pariki iri ku murongo ugabanya amazi y'ikibaya cya Kongo mu burengerazuba n'icya Nili mu burasirazuba. Itanga hafi 70% by'amazi y'u Rwanda.[6]
Urusobe rw'ibinyabuzima
[Hindura | hindura inkomoko]

Nyungwe ni kimwe mu bice by'ingenzi muri Afurika mu kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima:[5]
- Ibimera: amoko 1 468 y'ibimera bifite imitsi itwara amazi, harimo amoko 73 ari mu kaga ku isi.[5]
- Inyamabere: amoko arenga 85;[3] amoko 12 muri yo ari mu kaga.[5]
- Inkende: amoko 13, ni ukuvuga hafi kimwe cya kane cy'amoko y'inkende aboneka muri Afurika,[6] harimo Impundu (Pan troglodytes schweinfurthii), Inkima (Cercopithecus kandti), inkende ya L'Hoest (Allochrocebus lhoesti), inkende ya Hamlyn (Cercopithecus hamlyni) n'inkende z'umukara n'umweru zo mu bwoko bwa Colobus angolensis ruwenzorii zigenda mu matsinda manini.[6][4]
- Inyoni: amoko 317, bigatuma Nyungwe iba kimwe mu bice by'ingenzi cyane muri Afurika mu kurinda inyoni.[5]
- Inyamaswa zibana mu mazi no ku butaka (amphibiens): amoko 32, harimo 22 aboneka gusa mu Buhanuka bwa Alberitine na 2 aboneka muri Nyungwe gusa.[5]
- Ibinyugunyugu: amoko arenga 290.[5]
- Agacurama Rhinolophus hilli (Hill's horseshoe bat), kari mu kaga gakomeye ko kuzimira, kaboneka muri Nyungwe gusa.[5]

Amateka
[Hindura | hindura inkomoko]Ishyamba rya Nyungwe ryarinzwe ku mugaragaro guhera mu 1933, ubwo ubutegetsi bw'abakoloni b'Ababiligi bwarigize ishyamba ririnzwe (forest reserve).[5][7] Amategeko yabuzaga gutema ishyamba hagamijwe ubuhinzi, ariko yemereraga abaturage gutashya inkwi. Kubera ko atubahirizwaga uko bikwiye, abaturage bakomeje kurihigamo, guhakura ubuki, gutema ibiti, kurihingamo no gucukuramo zahabu.[7]
Mu 2005, ishyamba rya Nyungwe ryagizwe pariki y'igihugu.[5] Mu Ukwakira 2020, Ikigo gishinzwe iterambere mu Rwanda (RDB) n'umuryango African Parks basinye amasezerano y'imyaka 20 yo gufatanya gucunga pariki.[6] Ubu icungwa na sosiyete Nyungwe Management Company, ku bufatanye bwa Leta y'u Rwanda na African Parks.[5] Muri Nzeri 2023, Nyungwe yashyizwe ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO, hashingiwe ku rusobe rw'ibinyabuzima byayo (igipimo cya x).[5]
Ubukerarugendo n'abaturage
[Hindura | hindura inkomoko]
Nyungwe ni kimwe mu byerekezo by'ingenzi by'ubukerarugendo mu Rwanda: abasura pariki bashobora gukurikirana impundu n'izindi nkende, kureba inyoni no gutembera mu nzira z'ishyamba.[4] Pariki ifite kandi zipline ya metero 1 935, imwe mu ndende muri Afurika.[3] Mu 2025, pariki yari iteganya kwinjiza amafaranga y'u Rwanda agera kuri miliyari 4,8.[8]
Abaturage barenga 1 600 baturiye pariki bakora imirimo ibyara inyungu binyuze mu makoperative, bikagirira akamaro abagize ingo barenga 6 800. Bamwe mu bahoze ari ba rushimusi babaye abarinzi b'ishyamba bakuraho imitego kandi basubiranya ishyamba.[3]
Reba kandi
[Hindura | hindura inkomoko]Amashakiro
[Hindura | hindura inkomoko]- ↑ "Ni uwuhe mwihariko wa Parike ya Nyungwe watumye ishyirwa mu murage w'Isi". Umuryango.rw. Retrieved 2026-10-01.
- ↑ "Nyungwe". Protected Planet (UNEP-WCMC, World Database on Protected Areas) (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 3 4 "Nyungwe National Park". African Parks (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 3 "Nyungwe National Park". Visit Rwanda (Rwanda Development Board) (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "Nyungwe National Park". UNESCO World Heritage Centre (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 3 4 5 "Rwanda, African Parks commit to long-term protection of Nyungwe National Park". African Parks (in Icyongereza). 2020-10-07. Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 Masozera, M. K.; Alavalapati, J. R. R. (2004). "Forest Dependency and its Implications for Protected Areas Management: A Case Study From the Nyungwe Forest Reserve, Rwanda". Scandinavian Journal of Forest Research (in Icyongereza). 19 (sup004): 85–92. doi:10.1080/14004080410034164.
- ↑ Nkurunziza, Michel (2025-07-03). "Nyungwe Park Unveils New Attractions, Targets Rwf4.8bn Takings in 2025". The New Times (in Icyongereza).
Imiyoboro yo hanze
[Hindura | hindura inkomoko]- Urubuga rwemewe rwa Pariki ya Nyungwe (in English)
- Nyungwe ku rubuga rwa UNESCO (in English)