Jump to content

Ubukirisitu

Kubijyanye na Wikipedia
Ubukirisitu
Umusaraba
Umusaraba, ikimenyetso cy'Ubukirisitu
Ijanisha ry'Abakirisitu muri buri gihugu
UbwokoIdini ryemera Imana imwe
IshingiroInyigisho za Yezu Kirisitu
Igitabo gitagatifuBibiliya
InkomokoYerusalemu (Yudeya), ikinyejana cya 1
Amatorero y'ingenziKiliziya Gatolika, Abaporotesitanti, Aborutodogisi
AbayobokeHafi miliyari 2,3 (2020)
Ijanisha ku isi28,8 %

Ubukirisitu (cyangwa Ubukirisito, Ubukristu) ni idini ryemera Imana imwe, rishingiye ku buzima no ku nyigisho za Yezu Kirisitu nk'uko zanditswe muri Bibiliya, cyane cyane mu Isezerano Rishya. Abayoboke baryo bitwa Abakirisitu. Ni ryo dini rifite abayoboke benshi ku isi: basaga miliyari 2,3, ni ukuvuga hafi 28,8 % by'abatuye isi. Mu Rwanda, Abakirisitu barenga 90 % by'abaturage.

Inkomoko n'amateka

[Hindura | hindura inkomoko]
Ishusho ya Yezu Kirisitu Pantokratori (ikinyejana cya 6), Monasiteri ya Mutagatifu Katarina, Sinayi

Ubukirisitu bwavukiye i Yerusalemu no muri Yudeya mu kinyejana cya mbere, buturutse mu Bayahudi bakurikiye Yezu w'i Nazareti. Abakirisitu bemera ko Yezu yabambwe ku musaraba, agapfa, hanyuma akazuka. Intumwa ze, cyane cyane Mutagatifu Pawulo, zakwirakwije ubutumwa bwiza mu bihugu bikikije inyanja ya Mediterane.[1]

Nyuma y'ibihe by'itotezwa, Ubukirisitu bwemerewe mu Bwami bw'Abaroma mu ntangiriro z'ikinyejana cya 4, maze mu mpera z'icyo kinyejana buba idini rya leta. Bwakwiriye mu Burayi, hanyuma mu bihe by'ubukoloni bugera muri Amerika, Afurika no muri Aziya.[1]

Imyemerere n'imihango

[Hindura | hindura inkomoko]

Abakirisitu benshi bemera Imana imwe mu Butatu Butagatifu: Imana Data, Imana Mwana (Yezu Kirisitu) na Roho mutagatifu. Bemera ko Yezu ari Umwana w'Imana na Mesiya (Kirisitu) wahanuwe mu Isezerano rya Kera.[1] Iminsi mikuru ikomeye ni Pasika, yibuka izuka rya Yezu, na Noheli, yibuka ivuka rye. Imihango y'ingenzi (amasakaramentu) irimo batisimu n'Ukaristiya.

Mu 2020, Abakirisitu bari hafi miliyari 2,3, ni ukuvuga 28,8 % by'abatuye isi.[2] Ubukirisitu bugabanyijemo amatorero menshi. Ayingenzi ni aya:[3]

  • Kiliziya Gatolika, iyobowe na Papa i Roma, ifite hafi kimwe cya kabiri cy'Abakirisitu bose;
  • Abaporotesitanti, bavutse ku ivugurura (Réforme) ryo mu kinyejana cya 16 (hafi 37 %);
  • Aborutodogisi, biganje mu Burayi bw'Iburasirazuba (hafi 12 %);
  • andi matorero mato.

Ubukirisitu mu Rwanda

[Hindura | hindura inkomoko]
Katedrali Basilika ya Bikira Mariya i Kabgayi

Abamisiyoneri Gatolika b'Abapadiri Bera bashinze misiyoni ya mbere mu Rwanda mu 1900, mu gihe cy'ubukoloni bw'Ubudage.[4] Abamisiyoneri b'Abaporotesitanti b'Abadage baturutse muri Usambara bageze mu Rwanda mu 1907, bashinga itorero ryaje kwitwa Itorero Peresibiteriyeni mu Rwanda (EPR).[5]

Nk'uko Twagirayesu na Butselaar babyemeza, EPR yashatse kuva ikivuka kugirana imibanire myiza n'andi matorero. Abamisiyoneri bo muri Usambara bagiranye umubano n'Abapadiri Bera, naho Abamisiyoneri b'Ababirigi bakorana na Church Missionary Society (CMS); kimwe mu bikorwa bahuriyeho ni uguhindura Bibiliya mu Ikinyarwanda. Ubwo bufatanye bw'amatorero y'Abaporotesitanti bwatumye havuka Inama y'Abaporotesitanti mu Rwanda.

Mu ibarura rusange ry'abaturage ryo mu 2022, abaturage b'u Rwanda bari bagabanyije batya: Abagatolika 40 %, Abapantekoti 21 %, abandi Baporotesitanti 15 %, Abadiventisti 12 % n'abandi Bakirisitu 4 %.[6] Ahantu hazwi cyane h'iyobokamana ni nka Kibeho na Kabgayi.

  1. 1 2 3 "Christianity". Encyclopædia Britannica (in Icyongereza).
  2. ↑ "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020" (PDF). Pew Research Center (in Icyongereza). 2025-06-09.
  3. ↑ "Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population". Pew Research Center (in Icyongereza). 2011-12-19.
  4. ↑ Ward, Kevin (2008). "A Brief History of the Church in Rwanda". Dictionary of African Christian Biography (in Icyongereza).
  5. ↑ "Presbyterian Church in Rwanda". World Council of Churches (in Icyongereza).
  6. ↑ "5th Population and Housing Census, 2022: Social-cultural characteristics of the population" (PDF). National Institute of Statistics of Rwanda (in Icyongereza). July 2023. p. 23.

Ingingo zijyanye

[Hindura | hindura inkomoko]

Ihuza ryo hanze

[Hindura | hindura inkomoko]
Wikimedia Commons ifite amatangazamakuru kubyerekeye: