Umupira w’agatebo


Umupira w’agatebo cyangwa Basiketi (izina mu cyongereza basketball ) ni umukino ukuzwe cyane, Ukinwa n'amakipe abiri agizwe n'abakinnyi batanu batanu, bagamie gutsinda amanota batera umupira mu gatebo(basket) kari ku butumburuke bwa metero 3.05, Uyu mukino usaba kwihuta, ubuhanga mu guhererekanya, no gutsinda amanota mu gatebo.[1]
Komiseri wa shampiyona w'umupira w'agatebo (Basktetball) muri Leta zunze ubumwe za Amerika(NBA), Adam Silver, avugako irushanwa ry'umupira w'agatebo (Basketball) rizajya rihuza amakipe y'i Burayi ko rigomba kwigarurira abafana nkuko umupira w'amaguru umaze kwigarurira abawufana.[2]
Mu mwaka ushize nibwo NBA Yatangaje ko mu myaka ibiri iri imbere izafatanya n'ishyirahamwe ry'Umupira wagatebo(Basketball) ku Isi(FIBA), hagatangizwa irushanwa rishya rizajya rihuza amakipe akomeye i Burayi.
Ibipimo n'amategeko yibanze
[Hindura | hindura inkomoko]- IKIBUGA; Umupira w'agatebo(Basketball) ukinirwa mu kibuga gifite metero 28 z'uburebure na metero15 z'ubugari.
- UMUPIRA; Umupira w'agatebo(Basketball) urazunguruka, ukaba ufite ibipimo byihariye bituma woroha kuwufata no kuwubagiza.
- AMANOTA; Amanota ahabwa abakinnyi bitewe naho batereye umupira; amanota atatu(3pts) iyo batereya haze y'umurongo w'amanota atatu, bakagira amanota abiri(2pts) iyo batereye imbere, n'inota rimwe(1pt) ku mupira w'umuntu(free throw).
- IGIHE; Umukino ugabaniemo uduce dutanu(quarters)tune. buri gace kaba gafite iminota 10 muri(FIBA) Cyangwa 12 muri(NBA).[3]
Umupira w'agatebo((Basketball) mu Rwanda
[Hindura | hindura inkomoko]- IKIPE Y'IGIHUGU; Ikipe y'u Rwanda y'abagabo yateye imbere, ikaba yarazamutse ku mwanya wa 81 ku isi n'uwa 13 muri Afrika.
- SHAMPIYONA; Habaho amarushanwa y'imbere mu gihugu.
- IBIKORWA; hari gahunda zo guteza imbere umukino w'umupira w'agatebo(Basketball), ndetse n'ubwubatsi bw'ibibuga bigezweho nk'uko biri guteganywa i Burundi n'ahandi kwisi.[3]
Andi makuru
[Hindura | hindura inkomoko]Kimwe no mu bihugu byinshi bya Afurika, no mu Rwanda umupira wagatebo(Basketball) ufatwa nk'umukino wo mu miyi, by'umwihariko ntuzwi nk'umukino w'abagore bo mu cyaro. usa amatsinda y'abagore mu bice by'icyaro mu burasirazuba bw'u Rwanda barimo guhindura iyi mitekerereze.[4]