Umugezi wa Semliki

Umugezi wa Semliki ( Igifaransa : Rivière Semliki ) ni uruzi runini, 140 kilometres (87 mi) ndende, muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC) na Uganda muri Afurika yo Hagati n'iy'Iburasirazuba. Itemba mu majyaruguru iva ku Kiyaga cya Edward mu Karere ka Beni, Nord-Kivu, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo yirinda Imisozi ya Rwenzori iburyo bwayo (Iburasirazuba), isuka mu Kiyaga cya Albert mu gace ka Albertine Rift, Irumu Territory, Intara ya Ituri, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo ireba Imisozi y'Ubururu ibumoso bwayo mu burengerazuba. Umunwa wayo uri hafi y'Umudugudu wa Katolingo mu gace ka Kanara, akarere ka Ntoroko, muri Uganda . [1] Ku nkengero zayo zo hasi, izenguruka cyane igize igice cy'umupaka mpuzamahanga hagati ya RDC n'uturere tw'uburengerazuba bwa Uganda twa Bundibugyo na Ntoroko, hafi ya Pariki y'Igihugu ya Semuliki . [1]

Kwiyongera kw'urubura ruri gushonga ruva ku misozi ya Rwenzori, ubworozi burenze urugero (overgrazing), n'izindi mpinduka zibaye mu kibaya cy'amazi, byatumye inkombe z'uruzi zisenyuka kandi inzira y'uruzi rugoramye mu gace cyo hepfo igenda ihinduka kenshi. Mu bice bimwe na bimwe, Uganda iratakaza ubutaka bugera kuri metero 10 (mu bunini bwa metero 33) ku mwaka ku ruhande rwayo rw'uruzi kubera isenyuka ry'inkombe, kandi umucanga uturuka mu ruzi rwa Semliki uragenda wuzuza igice cy'amajyepfo y'Ikiyaga cya Albert. Ahandi naho, ni Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (DRC) itakaza ubutaka, kuko impinduka mu nzira y'uruzi zihindura aho umupaka ugaragara ko uherereye. [2]
Isomo
[Hindura | hindura inkomoko]

Umugezi wa Semliki utangirira hafi ya Ishango (RDC) mu majyaruguru y'ikiyaga cya Edward hanyuma uhita winjira muri Pariki y'Igihugu ya Virunga, aho unyura mu gice kinini cy'inzira yayo yo hejuru. Umuhanda wa A-109 uri hagati ya Mpondwe (Uganda) na Beni (RDC) uri iburyo, rimwe na rimwe uri hafi ndetse rimwe na rimwe uri kure, mu gihe uruzi runyura muri pariki. Mu majyepfo y'uburasirazuba bwa Beni, uruzi runyura munsi y'umuhanda wa A-109 rugakomeza rugana mu majyaruguru. Kuri iyi ngingo, umugezi uri mu burengerazuba bwa Mount Baker (Kiyanja) muri Pariki y'Igihugu y'imisozi ya Rwenzori muri Uganda. [1]
Mbere yo kuva muri pariki, uruzi runyura munsi y'undi muhanda uhuza umudugudu wa Oicha muri DRC n'imidugudu iri mu kibaya cya Semliki mu burengerazuba bw'umupaka wa DRC – Uganda n'umujyi wa Bundibugyo muri Uganda. Munsi y'aho umuhanda wambukiranya, uruzi ruva muri Pariki ya Virunga rukanyura ku nkengero z'iburengerazuba bwa Pariki y'Igihugu ya Semuliki (Uganda). Aha uruzi ruhinduka umupaka hagati ya DRC na Uganda, kandi rukomeza kuba umupaka w'igice kinini cy'uruzi. Uko uruzi ruva muri Pariki ya Semuliki, rwegera Pariki y'Igihugu ya Sempaya n'Ishyamba rya Toro, byombi biri muri Uganda. Ugeze aho rwageze, uruzi rutemba mu burengerazuba bw'umupaka mpuzamahanga rwinjira mu majyepfo y'ikiyaga cya Albert ku gace k'amajyepfo y'uburasirazuba bwa Bunia (RDC). [1]
Abantu
[Hindura | hindura inkomoko]Amoko abiri y’ingenzi muri ako karere ni ubwoko bwa Amba (Baamba, Bwamba) n’ubwa Bakonjo (Konjo). [3] Abantu bo mu kibaya cya Semliki barimo Batuku, aborozi b’inka bafite amashyo yabo arisha mu byatsi byo ku nkengero z’uruzi. [4] [5] Uduce duto tw’Abatwa (pygmies), basanzwe ari abahigi b’amashyamba, nabo batuye muri icyo kibaya. [3]
Ibimera n'inyamaswa
[Hindura | hindura inkomoko]Muri Pariki y'Igihugu ya Semliki, ishyamba risa n'iryo mu kibaya cy'uruzi rwa Kongo . Cynometra alexandri, ubwoko bw'ibiti byo mu turere dushyuha, ni bwo bwiganje ariko buvanze n'ibindi biti n'ibishanga. Imvura igwa buri mwaka muri iri shyamba rishyuha ingana na 1,500 millimetres (59 in) . [3]
Amoko y'inyoni arenga 400, harimo ishyamba ry'inzitane, Sassi's olive greenbul, n'ubwoko icyenda bwa hornbill bukunze kugaragara muri pariki, kimwe n'amoko arenga 490 y'ibinyugunyugu. [6] Mu nyamaswa zo muri pariki harimo inzovu, ingwe, injangwe y'izahabu yo muri Afurika, imbogo, imvubu, injangwe, n'inkende zo mu bwoko bwa pygmy scaly-tailed flying squirrels . [3]
Mu nzira yayo, Semliki igwa hafi 300 m (1.000 ft) binyuze mu miraba myinshi, kandi ibi bitandukanya ubwoko bw'amafi yo mu kiyaga cya Edward, menshi muri yo nta handi yabonetse, ugereranije n'ayaboneka inyuma y'uruzi mu kiyaga cya Albert (n'Uruzi rwa Nili ). [7]
indangamasoko
[Hindura | hindura inkomoko]- 1 2 3 4 "Google Maps". 2013. Retrieved 17 January 2013.
- ↑ "Changing River Course Alters Uganda-DR Congo Border". The Independent. London. 11 November 2009. Retrieved 11 November 2009.
- 1 2 3 4 Chege, Florence; et al. (2002). "Kibale and Semuliki Conservation and Development Project" (PDF). International Union for Conservation of Nature (IUCN). pp. 21–22. Retrieved 18 January 2013.
- ↑ Transboundary and Cross-Border Environmental Issues: Uganda (PDF). GRID-Arendal. pp. 138–40. Archived from the original (PDF) on 4 March 2016. Retrieved 17 January 2013.
- ↑ "Semuliki River Catchment and Water Resources Management". WWF. Retrieved 18 January 2013.
- ↑ "Species Records and Additions | Semuliki National Park | semulikibutterflies". Archived from the original on 2023-01-17. Retrieved 2023-01-17.
- ↑ Dumont, H.J. (2009). "A Description of the Nile Basin, and a Synopsis of Its History, Ecology, Biogeography, Hydrology, and Natural Resources". In H.J. Dumont (ed.). The Nile. Monographiae Biologicae. Vol. 89. Springer Science + Business Media B.V. pp. 1–21. ISBN 978-1-4020-9725-6.