Jump to content

Kibeho

Kubijyanye na Wikipedia
Kibeho
Umurenge
Ingoro ya Bikira Mariya y'i Kibeho
Ingoro ya Bikira Mariya y'i Kibeho
Aho Kibeho iherereye mu Rwanda
Aho Kibeho iherereye mu Rwanda
Igihugu Rwanda
IntaraAmajyepfo
AkarereNyaruguru
Population
 (2022)
 • Total25.885
Ubusokm² 78,54
Aho iherereye2°38′S 29°33′E
IsahaCAT (UTC+2)
Websitekibeho-sanctuary.com

Kibeho ni umwe mu mirenge y'akarere ka Nyaruguru, mu Ntara y'Amajyepfo y'u Rwanda. Ufite ubuso bwa km² 78,54 n'abaturage 25 885 (ibarura rya 2022).

Kibeho izwi ku isi yose kubera amabonekerwa ya Bikira Mariya yahabaye kuva mu 1981 kugeza mu 1989, akaba ari yo mabonekerwa ya mbere yo muri Afurika yemewe ku mugaragaro na Kiliziya Gatolika.

Amabonekerwa ya Bikira Mariya

[Hindura | hindura inkomoko]

Inyandiko nyamukuru: Bikira Mariya w'Ikibeho

Ishusho ya Bikira Mariya "Nyina wa Jambo"

Ababonekewe

[Hindura | hindura inkomoko]

Ku wa 28 Ugushyingo 1981, Alphonsine Mumureke (imyaka 17), wigaga mu ishuri ryisumbuye ry'abakobwa rya Kibeho, yavuze ko yabonekewe n'umubyeyi mwiza cyane wiyise "Nyina wa Jambo". Yamuvuzeho ko yari umugore mwiza utari umwirabura cyangwa umuzungu, wari uhagaze hejuru y'ubutaka yambaye ikanzu itagira umurongo.

Nyuma y'aho, abandi banyeshuri babiri na bo bavuze ko babonekewe:

  • Nathalie Mukamazimpaka (imyaka 20), guhera muri Mutarama 1982;
  • Marie-Claire Mukangango (imyaka 21), guhera muri Werurwe 1982.

Mu ntangiriro, abayobozi b'ishuri n'abandi bantu benshi ntibabyemeye, ariko buhoro buhoro imbaga y'abantu itangira kuza i Kibeho. Ku wa 31 Gicurasi no ku wa 1 Kamena 1982, abantu bagera ku bihumbi 10 bari bateraniye aho kugira ngo bakurikire amabonekerwa. Amabonekerwa ya Alphonsine yakomeje kugeza ku wa 28 Ugushyingo 1989.

Ubuvumo bwa Nyina wa Jambo i Kibeho

Ubutumwa abo bakobwa bavuze ko bahawe bwibanze cyane kuri ibi:

  • Kwisubiraho no guhinduka k'umutima nta buryarya;
  • Gusenga ubudahwema, cyane cyane Rozari;
  • Ishapure y'ububabare burindwi bwa Bikira Mariya;
  • Gusabira Kiliziya no kwemera ko kubabara bifitiye agakiza akamaro;
  • Kubaka chapelle i Kibeho mu cyubahiro cya Bikira Mariya.

Iyerekwa ryo muri Kanama 1982

[Hindura | hindura inkomoko]

Muri Kanama 1982 (cyane cyane ku wa 15 no ku wa 19), imbere y'imbaga y'abantu bagera ku bihumbi 10, abo babonekewe bavuze ko beretswe amashusho ateye ubwoba: imigezi y'amaraso, abantu bicana, imitwe yaciwe n'imirambo itagira uyishyingura. Nyuma, benshi babifashe nk'umuburo wa Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994, yahitanye abantu basaga ibihumbi 800 mu minsi 100.

Kwemerwa na Kiliziya

[Hindura | hindura inkomoko]
  • 15 Kanama 1988: Musenyeri Augustin Misago, Umwepiskopi wa Diyosezi Gatolika ya Gikongoro, yemeye ko abakirisitu basengera i Kibeho ku mugaragaro.
  • 29 Kamena 2001: Musenyeri Misago yemeje ku mugaragaro amabonekerwa ya Alphonsine, Nathalie na Marie-Claire.
  • Umunsi mukuru wa Bikira Mariya w'i Kibeho wizihizwa buri mwaka ku wa 28 Ugushyingo.

Ingoro ya Bikira Mariya

[Hindura | hindura inkomoko]
Ingoro ya Bikira Mariya y'i Kibeho

Kiliziya ya Kibeho
Aho iherereye Kibeho, Nyaruguru, u Rwanda
Idini Kiliziya Gatolika
Diyosezi Gikongoro
Yeguriwe Bikira Mariya w'Ububabare
Amabonekerwa 1981–1989
Kwemerwa 29 Kamena 2001
Ibuye ry'ifatizo 1992
Bazilika 2021 (abantu 10 000 imbere)
Abayobozi Abapadiri b'Abapalotini (kuva 2003)
Umunsi mukuru 28 Ugushyingo
Abagenzi 500 000+ ku mwaka

Ingoro ya Bikira Mariya y'i Kibeho yeguriwe Bikira Mariya w'Ububabare (Notre-Dame des Douleurs). Ibuye ry'ifatizo ryashyizweho mu 1992. Kuva mu 2003 iyoborwa n'Abapadiri b'Abapalotini. Nyuma ya Jenoside yo mu 1994 ingoro yaraguwe cyane: bazilika nshya ishobora kwakira abantu ibihumbi 10 imbere n'ibihumbi 100 ku mbuga yayo yuzuye mu Ugushyingo 2021.

I Kibeho habera amasengesho menshi atandukanye; azwi cyane ni aba ku itariki ya 15 Kanama buri mwaka, ku munsi w'Ijyanwa mu ijuru rya Bikira Mariya, n'aya 28 Ugushyingo. Hari kandi ubutaka butagatifu n'amazi abakirisitu Gatolika bizera ko akiza indwara, bituma bayita amazi y'umugisha.[1] Ubu Kibeho yakira abagenzi barenga ibihumbi 500 buri mwaka.

Yesu ku musaraba i Kibeho

Jenoside n'ubwicanyi bwo mu 1995

[Hindura | hindura inkomoko]
Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho

Muri Mata 1994, mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi, ibihumbi by'Abatutsi bari bahungiye muri kiliziya ya Kibeho barahiciwe. Marie-Claire Mukangango, umwe mu babonekewe, yaburiwe irengero muri icyo gihe.

Nyuma ya Jenoside, i Kibeho hashyizwe inkambi y'abavanywe mu byabo yari nini kurusha izindi mu Rwanda, ikaba yari ku buso bwa km² 9 kandi icumbikiye abantu bari hagati y'ibihumbi 80 n'ibihumbi 100. Muri Mata 1995, igihe inkambi yafungwaga, abantu benshi bahiciwe, ibyo bikaba byarabonywe n'abasirikare ba UNAMIR n'abakozi b'imiryango mpuzamahanga.

  1. ↑ "Archive copy". Archived from the original on 2025-05-23. Retrieved 2024-05-21.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)