Jump to content

Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera

Kubijyanye na Wikipedia
Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera
Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera
Igihuguu Rwanda
IntaraIburengerazuba
AkarereKarongi
UmurengeRubengera
UbwokoUrwibutso rwa Jenoside
RwibukaJenoside yakorewe Abatutsi (1994)
Aho ruherereye2°03′08″S 29°24′54″E / 2.052214°S 29.414945°E / -2.052214; 29.414945

Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera ni ahantu ho kwibukira Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda haherereye i Rubengera, mu Akarere ka Karongi, mu Intara y'Uburengerazuba, mu Rwanda.

Ruruhukiyemo imibiri 3 439 y'abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, biciwe mu cyahoze ari Komini Mabanza, igice kimwe cyayo kikaba ari cyo Murenge wa Rubengera w'ubu.

Aho ruherereye

[Hindura | hindura inkomoko]

Aho biherereye

[Hindura | hindura inkomoko]
Icyapa kigaragaza aho urwibutso ruherereye (Kanama 2026)

Urwibutso rwubatswe mu Murenge wa Rubengera, mu Akarere ka Karongi, mu Intara y'Uburengerazuba. Ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri mu Karere ka Karongi, hamwe n'iza Bisesero, Gatwaro, Mubuga, Nyamishaba n'ahandi hantu ho kwibukira ho mu nzego z'ibanze.

Imiterere rusange

[Hindura | hindura inkomoko]

Urwibutso rwa Rubengera ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.[1]

Ahari urwibutso rwa Rubengera ni mu gice cy'icyahoze ari Komini Mabanza, mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibuye. Mu gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi, cyabaye ku wa 24 Mata 2025, Akarere ka Karongi kagaragaje ko uru rwibutso rwibukirwamo Abatutsi biciwe mu cyahoze ari Komini Mabanza, ubu ni Umurenge wa Rubengera.[2]

Imiterere n'ubwicanyi

[Hindura | hindura inkomoko]

Urwibutso rubungabunga urwibutso rw'abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu cyahoze ari Komini Mabanza no mu Murenge wa Rubengera w'ubu.[2] Akarere ka Karongi kavuga ko hashyinguwe imibiri 3 439 y'abazize Jenoside.[2]

Kugira aha hantu ahantu ho kwibukira

[Hindura | hindura inkomoko]

Nyuma ya Jenoside, Rubengera yabaye ahantu ho gushyingura no kwibukira abiciwe mu cyahoze ari Komini Mabanza. Mu rwego rwa Kwibuka, hategurwa ibikorwa byo kwibuka birimo urugendo rwo kwibuka, kunamira imibiri ishyinguye no gushyira indabo ku mva.[2]

Mu gihe cyo kwibuka cyo mu 2025, abahagarariye Akarere na Ibuka bibukije ko ari ngombwa gufasha abarokotse, kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside no kumenya ahantu hakiri imibiri y'abazize Jenoside itarashyingurwa mu cyubahiro.[2]

Ivugururwa ry'urwibutso

[Hindura | hindura inkomoko]
Amakomini y'u Rwanda mu 1994

Mu ntangiriro z'imyaka ya 2010, i Rubengera hubatswe urwibutso rushya. Mu 2012, umuryango World Vision watanze amafaranga y'u Rwanda miliyoni 30 yo kubaka imva rusange nshya igenewe abazize Jenoside yakorewe Abatutsi. Uwo mushinga watangijwe nyuma y'uko urwibutso rwa kera rwangiritse, rwangijwe n'amazi y'imvura no gusaza kw'inyubako. Ibuye ry'ifatizo ryashyizweho ku wa 14 Kamena 2012, hafi y'imva rusange ya kera.[3]

Ibiranga urwibutso

[Hindura | hindura inkomoko]
Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera

Urwibutso rwa Rubengera rubungabunga urwibutso rw'Abatutsi biciwe mu cyahoze ari Komini Mabanza, igice kimwe cyayo kikaba ari Umurenge wa Rubengera w'ubu. Akarere ka Karongi kavuga ko hashyinguwe imibiri 3 439 y'abazize Jenoside.[2]

Uko Jenoside yagenze mu cyahoze ari Komini Mabanza byanditswe mu bushakashatsi bwa Philip Verwimp ku Perefegitura ya Kibuye. Ubwo bushakashatsi, bushingiye ku gitabo cya Ibuka kibaruramo abazize Jenoside bagera ku 59 050 muri perefegitura, bugaragaza ko Abatutsi 9 257 bo muri Komini Mabanza bishwe, ni ukuvuga hafi 86% by'Abatutsi bo muri iyo komini; abarokotse babaruwe ni 1 477.[4]

Ubushakashatsi bwa Verwimp bugaragaza kandi ko amahirwe yo kurokoka yatandukanaga bitewe n'amasegiteri ya Mabanza. Abatutsi batagiye kuri sitade y'umupira w'amaguru ya Kibuye n'abahungiye mu misozi aho bagerageje kwirwanaho bagize amahirwe menshi yo kurokoka kurusha abakusanyirijwe ahantu hanini hahurizwaga abantu benshi.[4] Segiteri ya Rubengera iri mu masegiteri yakorewe isesengura ry'imibare ku irokoka mu cyahoze ari Komini Mabanza.[4]

Inyandiko z'ubucamanza zerekeye Ignace Bagilishema, wahoze ari burugumesitiri wa Mabanza, na zo zigaragaza ko amatsinda y'Interahamwe yanyuraga muri Segiteri ya Rubengera. Mu ibaruwa yo ku wa 24 Kamena 1994, Bagilishema avuga ko Interahamwe zaturutse i Gisenyi kuza kongera ingufu mu bitero byagabwe ku Batutsi bo mu Bisesero hagati ya 19 na 22 Kamena 1994 zagombaga guhagarara mu isantere ya Rubengera, i Mabanza, kugira ngo zihagabe igitero. Iyo nyandiko ivuga kandi bariyeri yari yashyizwe imbere y'ibiro bya komini n'amasasu yatumye abaturage bo muri Segiteri ya Rubengera bahunga.[5]

Ubu urwibutso ni ahantu ho gushyingura no kwibukira. Mu gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 31 cyabereye i Rubengera ku wa 24 Mata 2025, umuhango warimo urugendo rugana ku rwibutso, kunamira imibiri ishyinguye no gushyira indabo ku mva.[2] Abayobozi b'inzego z'ibanze n'abahagarariye Ibuka basabye ko hakomeza gushakishwa ahantu hashobora kuba hakiri imibiri y'abazize Jenoside itarashyingurwa mu cyubahiro.[2]

  1. ↑ "Genocide Memorials". Genocide Archive Rwanda (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-24.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Hibutswe Abatutsi biciwe ahahoze ari Komini Mabanza, Rubengera y'ubu". Akarere ka Karongi. 2025-04-24. Retrieved 2026-06-12.
  3. ↑ "New Genocide Memorial Center Built in Rubengera sector". Sights of Rwanda (in Icyongereza). 2012-07-27. Retrieved 2026-06-12.
  4. 1 2 3 Verwimp, Philip (March 2004). "Death and survival during the 1994 genocide in Rwanda" (PDF). Population Studies (in Icyongereza). 58 (2): 233–245. Retrieved 2026-06-12.
  5. ↑ "Letter from Ignace Bagilishema, bourgmestre of Mabanza commune" (PDF). France Génocide Tutsi (in Icyongereza). 1994-06-24. Retrieved 2026-06-12.

Ingingo zijyanye

[Hindura | hindura inkomoko]

Ihuza ryo hanze

[Hindura | hindura inkomoko]
Wikimedia Commons ifite amatangazamakuru kubyerekeye: