Urwibutso rwa Jenoside rwa Mukarange

Urwibutso rwa jenoside yakorewe abatutsi mu 1994 rwa mukarange ruherereye mu Karere ka Kayonza mu Murenge wa Mukarange mu Ntara y’Iburasirazuba bw’u Rwanda.[1] Ni rumwe mu nzibutso zikomeye zibumbatiye amateka ya Jenoside muri aka karere, rukaba rushyinguyemo imibiri y’Abatutsi bishwe mu gihe cya Jenoside mu 1994. Uru rwibutso rufite uruhare runini mu kubungabunga amateka, guha icyubahiro abazize Jenoside no gufasha abarusura gusobanukirwa amateka y’ibyabaye.
Amateka y'urwibutso rwa Mukarange
[Hindura | hindura inkomoko]Amateka y’Urwibutso rwa Mukarange ashingiye ku bwicanyi bwakorewe Abatutsi mu 1994, cyane cyane abari bahungiye kuri Paruwasi ya Mukarange n’ahandi mu cyahoze ari Komine Kabarondo, Muhazi, Rukara na Kayonza. Aha hantu hiciwe Abatutsi benshi bakoresheje intwaro zitandukanye zirimo n’amacumu, ari na yo mpamvu igishushanyo cy’inyubako nshya kiri kubakwa gishingiye kuri icyo kimenyetso[1].
Nyuma ya Jenoside, imibiri y’abishwe yakusanyijwe ishyingurwa mu cyubahiro muri uru rwibutso, rukaba rumaze gushyingurwamo imibiri irenga 8,739[2], bikarugira rumwe mu nzibutso zifite imibare minini mu Karere ka Kayonza.

Mu rwego rwo gukomeza kurushimangira no kurujyanisha n’igihe, ubuyobozi bw’Akarere ka Kayonza bwatangiye gahunda yo kuruvugurura no kurwagura.[3] Iyi gahunda yatangiye mu 2025, ikaba igamije kubaka inyubako nshya igeretse izajya irimo amateka arambuye ya Jenoside, ibikoresho byakoreshejwe n’ibimenyetso bifasha abarusura gusobanukirwa neza ibyabaye.
Uru rwibutso rugizwe n’ibice bitandukanye birimo ahashyirwa amateka, ibiro by’abarukoreramo, ndetse n’igice gishyinguyemo imibiri y’abazize Jenoside. Ivugururwa ryarwo rigamije kurugira urwibutso rujyanye n’igihe, rufasha cyane cyane urubyiruko n’abashyitsi kumenya amateka no kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside .Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 (Genocide Against the Tutsi) yasize ingaruka zikomeye cyane ku bantu bo mu Murenge wa Mukarange n’ahandi hose mu Rwanda. Dore zimwe mu ngaruka zikomeye ku bantu bahatuye:
1. Ingaruka ku buzima bwo mu mutwe (Psychological effects)
Abenshi bagize ihungabana rikomeye (trauma), ubwoba, n’agahinda gakabije
Hari abahuye n’indwara zo mu mutwe nko kwiheba (depression) no kugira ibikomere by’amarangamutima
Kwibuka Jenoside buri mwaka bishobora kongera ububabare
2. Igihombo cy’abantu
Imiryango myinshi yatakaje ababyeyi, abana, n’abavandimwe
Hari abana benshi basigaye ari imfubyi
3. Ingaruka ku bukungu
Imitungo yarasenyutse cyangwa irasahurwa
Abantu batakaje imirimo n’ubushobozi bwo kwiteza imbere
Ubukene bwiyongereye cyane nyuma ya Jenoside
4. Ingaruka ku mibanire y’abantu
Kutizerana hagati y’abaturage
Amacakubiri n’urwikekwe byariyongereye
Byasabye igihe kinini kugira ngo haboneke ubumwe n’ubwiyunge
5. Ingaruka ku burezi
Abana benshi bahagaritse amashuri
Hari ababuze amahirwe yo kwiga kubera ubukene cyangwa kuba imfubyi
6. Ingaruka ku buzima rusange
Abantu benshi barakomerekejwe cyangwa bahura n’indwara zatewe n’imibereho mibi
Ibikorwaremezo by’ubuzima byarasenyutse
Icyakora, hari n’icyizere nyuma ya Jenoside
Leta y’u Rwanda yashyizeho gahunda z’ubumwe n’ubwiyunge
Abaturage bagenda bongera kwiyubaka no kubaka imibereho myiza
Inkiko Gacaca zafashije mu kugarura ukuri no kunga abantu
Amashakiro
- 1 2 https://www.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/kayonza-miliyoni-700-frw-zigiye-kwifashishwa-mu-kuvugurura-urwibutso-rwa
- ↑ https://inyarwanda.com/rw/amakuru/kwibuka29-i-mukarange-bibutse-abazize-jenoside-yakorewe-abatutsi-mu-1994-128018
- ↑ https://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/ubuyobozi-nabaturage-bifatanyije-mu-gukora-umuganda-rusange-usoza-ukwezi-kwa-werurwe#:~:text=Urwibutso%20rwa%20Jenoside%20rwa%20Mukarange,Murenge%20wa%20Mukarange%2C%20mu%20Kagari