Jump to content

Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo - Ngoma

Kubijyanye na Wikipedia
Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma
Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma mu 2025
IgihuguRwanda
IntaraIntara y'Iburasirazuba
AkarereAkarere ka Ngoma
UmurengeKibungo
UbwokoUrwibutso rwa Jenoside
Ryubatswe bwa mbere1997
Imibiri ishyinguyeisaga 25 000 (2026)

Coordinates: 2°09′53″S 30°32′30″E / 2.164772°S 30.541550°E / -2.164772; 30.541550

Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma ni urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ruherereye mu Murenge wa Kibungo, mu Akarere ka Ngoma, mu Intara y'Iburasirazuba y'u Rwanda. Rushyinguwemo imibiri y'Abatutsi bishwe muri Jenoside mu Mujyi wa Kibungo no mu bice bitandukanye by'icyahoze ari Perefegitura ya Kibungo. Mu 2026, amakuru yatangajwe yagaragazaga ko urwibutso rwari rushyinguwemo imibiri isaga 25 000.

Urwibutso ni ahantu ho kunamira abazize Jenoside, gushyingura mu cyubahiro imibiri igenda iboneka no kubungabunga amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo.

Aho urwibutso ruherereye

[Hindura | hindura inkomoko]

Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma ruherereye mu Murenge wa Kibungo, ari na wo urimo umujyi ukoreramo ubuyobozi bw'Akarere ka Ngoma, mu Intara y'Iburasirazuba.[1]

Urwibutso ruri ku bipimo by'isi bya 2°09′53.18″ S na 30°32′29.58″ E.[2]

Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma, Kanama 2025.

Kibungo yari icyicaro cy'icyahoze ari Perefegitura ya Kibungo. Iyo perefegitura yari igizwe n'amakomini 11 ari yo Kayonza, Rutonde, Muhazi, Rukara, Kabarondo, Kigarama, Birenga, Mugesera, Sake, Rukira na Rusumo. Ubu uturere twaho tugabanyijwemo ahanini Rwamagana, Kayonza, Ngoma na Kirehe.[3]

Jenoside mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo

[Hindura | hindura inkomoko]

Ubushakashatsi bwakozwe na Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) bugaragaza ko Abatutsi bo mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo bahuye n'ivangura, itotezwa n'ubwicanyi mu myaka yabanjirije Jenoside yo mu 1994. Ubushakashatsi bwa CNLG bugaragaza ko mu 1994 ubwicanyi bwakorewe Abatutsi muri iyo perefegitura bwabaye cyane hagati ya tariki ya 7 n'iya 27 Mata.[3]

Mu Mujyi wa Kibungo, ahantu Abatutsi benshi bahungiye harimo Economat ya Kibungo, yari imwe mu nyubako z'Diyosezi ya Kibungo, ibitaro n'ahandi batekerezaga ko bashobora kubona ubuhungiro.[3]

Ku wa 13 Mata 1994, abicanyi bageze kuri Economat ya Kibungo bagamije gutera ubwoba Abatutsi bari bahahungiye. Ku wa 15 Mata, abasirikare n'Interahamwe bagabye ibitero kuri iyo Economat, hicwa benshi mu bari bayihungiyemo.[3]

Amakuru y'ubuyobozi bw'Intara y'Iburasirazuba agaragaza kandi ko ku wa 15 Mata 1994 Abatutsi benshi bari bahungiye kuri Economat ya Kibungo no mu Bitaro bya Kibungo bishwe.[4]

Ubushakashatsi bwa CNLG bugaragaza ko mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo hari imitwe yitwaraga gisirikare n'Interahamwe zari zaratojwe mbere ya Jenoside, kandi ko abayobozi benshi bo mu nzego z'ibanze bagize uruhare mu gutegura no gushyira mu bikorwa ubwicanyi.[3]

Ishyirwaho n'iyubakwa ry'urwibutso

[Hindura | hindura inkomoko]

Nyuma yo guhagarika Jenoside, hatangiye ibikorwa byo gushakisha imibiri y'Abatutsi bishwe, kuyikura mu mva rusange no mu handi yari yarajugunywe, no kuyishyingura mu cyubahiro.

Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo rwubatswe bwa mbere mu 1997, hamwe n'izindi nzibutso zari zarashyizweho muri ako gace. Uko imyaka yagiye ishira, hagaragaye ko inyubako ya mbere itari ihagije mu kubungabunga neza imibiri yari irushyinguwemo, bituma hatangira gahunda yo kuruvugurura no kurwubaka ku buryo bugezweho.[5]

Mu rwego rwo kubungabunga inzibutso no guhuriza hamwe imibiri yari ishyinguye mu nzibutso nto, Akarere ka Ngoma kagiye gateganya inzibutso nke z'ingenzi zo ku rwego rw'Akarere. Urwibutso rwa Kibungo rwari rumwe muri zo.[6]

Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma mu Kanama 2025.

Gushyingura imibiri mu cyubahiro

[Hindura | hindura inkomoko]

Ku wa 15 Mata 2017, imibiri y'Abatutsi basaga 7 000 bishwe muri Jenoside, yari yarakuwe mu bice bitandukanye by'Akarere ka Ngoma, yashyinguwe mu cyubahiro mu Rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo.[7]

Mu 2024, ubuyobozi bw'Akarere ka Ngoma bwatangaje ko urwibutso rwari rushyinguwemo imibiri y'Abatutsi basaga 25 000 bazize Jenoside yakorewe Abatutsi.[1]

Ku wa 15 Mata 2025, mu gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi, hashyinguwe mu cyubahiro indi mibiri umunani y'Abatutsi bishwe muri Jenoside. Iyo mibiri yari yarabonetse mu Mirenge ya Remera na Kibungo.[4][8]

Mu 2026, mu gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 32, amakuru yatangajwe yongeye kugaragaza ko imibiri y'Abatutsi basaga 25 000 yari iruhukiye mu Rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma.[9]

Kwibuka no kubungabunga amateka

[Hindura | hindura inkomoko]

Ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma habera ibikorwa byo Kwibuka abazize Jenoside yakorewe Abatutsi. Mu Karere ka Ngoma, uru rwibutso ni hamwe mu hantu h'ingenzi habera imihango yo gutangiza no gukomeza ibikorwa byo kwibuka ku rwego rw'Akarere.[1]

Muri ibyo bikorwa, abarokotse Jenoside batanga ubuhamya, abayobozi n'abaturage bakunamira abahashyinguye kandi bagashyira indabo ku mva. Ibikorwa byo kwibuka bikoreshwa kandi mu kwigisha amateka ya Jenoside, gushishikariza urubyiruko kuyamenya no kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside.[1][4]

Ubuyobozi bw'Akarere ka Ngoma n'Intara y'Iburasirazuba bwagiye busaba abaturage bafite amakuru y'aho hakiri imibiri y'Abatutsi bishwe muri Jenoside kuyatanga kugira ngo iyo mibiri iboneke kandi ishyingurwe mu cyubahiro.[1][4]

Mu 2026, abayobozi bongeye gushimangira ko kubungabunga amateka y'ibyabereye i Kibungo ari uburyo bwo gufasha abarokotse n'abazavuka kumenya amateka no kurwanya ihakana n'ipfobya rya Jenoside yakorewe Abatutsi.[9]

  1. 1 2 3 4 5 "Ku rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo niho hatangirijwe gahunda zo Kwibuka ku nshuro ya 30 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Karere ka Ngoma". Akarere ka Ngoma. Guverinoma y'u Rwanda. 2024-04-07. Retrieved 2026-09-11.
  2. ↑ "Kibungo-Ngoma Genocide Memorial". Wikimedia Commons (in Icyongereza). Wikimedia Foundation. Retrieved 2026-09-11.
  3. 1 2 3 4 5 Hitimana, Justine (2019). Le Génocide commis contre les Tutsi dans la Préfecture de Kibungo de 1990 à 1994 (PDF) (in Igifaransa). Kigali: Commission Nationale de Lutte contre le Génocide. Retrieved 2026-09-11.
  4. 1 2 3 4 "Kibungo: Imibiri 8 y'abazize Jenoside Yakorewe Abatutsi yashyinguwe mu cyubahiro". Intara y'Iburasirazuba. Guverinoma y'u Rwanda. 2025-04-15. Retrieved 2026-09-11.
  5. ↑ Gakwaya, Jean Claude (2015-04-16). "Ngoma: Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo rwongeye kugarukwaho". Kigali Today. Retrieved 2026-09-11.
  6. ↑ Gakwaya, Jean Claude (2014-04-16). "Ngoma: Hagarutswe ku kibazo cy'urwibutso rwa Remera rwagonzwe n'umuhanda". Kigali Today. Retrieved 2026-09-11.
  7. ↑ "Over 7000 Genocide victims get decent burial in Ngoma District". The New Times (in Icyongereza). 2017-04-17. Retrieved 2026-09-11.
  8. ↑ Nkangura, Emmanuel (2025-04-16). "April 14–15, 1994, Kibungo's 'darkest days' during Genocide against the Tutsi". The New Times (in Icyongereza). Retrieved 2026-09-11.
  9. 1 2 Niringiyimana, Egide (2026-04-15). "Ngoma-Kibungo: imibiri ibihumbi 25 niyo iruhukiye mu rwibutso rwa Kibungo". Rebero. Retrieved 2026-09-11.

Inyandiko zijyanye

[Hindura | hindura inkomoko]

Ibitabo byifashishijwe

[Hindura | hindura inkomoko]

Imbuga zo hanze

[Hindura | hindura inkomoko]
Wikimedia Commons ifite amatangazamakuru kubyerekeye: