Jump to content

Uruzi rwa Mono

Kubijyanye na Wikipedia
Agace k'umunwa w'uruzi rwa Mono mu gace ka Grand-Popo, muri Benin.
Togo hamwe n'uruzi rwa Oti (mu majyaruguru) n'uruzi rwa Mono (mu majyepfo)

Uruzi rwa Mono ni rwo ruzi runini rwo mu burasirazuba bwa Togo .

Ufite uburebure bwa kilometero 400 (250 km), kandi utemba amazi mu kibaya kingana na kilometero kare 7.700 (7.700 sq mi), uzamuka hagati y'umujyi wa Sokodé n'umupaka na Benin, maze ugatemba ugana mu majyepfo. Mu gice cy'amajyepfo y'uruzi ugana ku munwa warwo, ugize umupaka mpuzamahanga hagati ya Togo na Benin. Uruzi rutemba mu kiyaga cya Benin runyuze mu nzira nini y'amazi y'umunyu n'ibiyaga, harimo n'ikiyaga cya Togo.[1] Igice cy'uruzi cyegereye umunwa warwo ni cyo cyonyine gishobora gukoreshwa mu mazi. Igice kinini cy'uruzi kiri ku kibaya cyo hejuru gihingwamo ibigori, ibirayi, umuceri, ipamba n'imyumbati.[2]

Uruzi rufite uruzitiro ruri ku ntera ya kilometero 160 (mi 99) uvuye ku munwa warwo n'urugomero rwa Nangbeto, ubufatanye hagati ya Benin na Togo bwarangiye mu 1987. Ubushakashatsi bwagaragaje inyungu z'ubukungu zikomoka kuri urwo rugomero, harimo ubukerarugendo n'uburobyi mu kiyaga kiri inyuma yarwo. Iyubakwa ry'urwo rugomero ryakuyeho abantu bari hagati ya 7.600 na 10.000, ariko ubushakashatsi bwerekana ko rwahinduye cyane ibidukikije by'ikiyaga kiri ku munwa w'uruzi binyuze mu kugabanya ihindagurika ry'ibihe mu gihe cy'amazi. Umushinga wa kabiri w'urugomero, Adjarala, watanzweho igitekerezo cyo kubakwa ku ruzi ruri hagati ya Nangbeto n'umunwa w'uruzi mu myaka ya 1990 [1] ariko ntirwabonye inkunga kugeza mu 2017 ubwo Ikigega cy'Iterambere ry'Ubushinwa n'Afurika cyemeye gushyigikira uyu mushinga. [2] Kubaka urwo rugomero ni kimwe mu bigize gahunda ya leta yo kongera ubushobozi bwo gutanga amashanyarazi mu gihugu cya Benin kuva kuri 20 kugeza kuri 70% kuko amashanyarazi menshi ya Togo na Benin agomba gutumizwa mu rugomero rwa Akosombo muri Ghana. [3]

Hafi ya kilometero 35 (22 mi) uvuye ku kanwa kayo, hari imigezi itandatu ikurikiranye. Munsi yayo, uruzi rugenda buhoro kandi rutemba mu kibaya cyuzuyemo imyuzure, kandi hari agace kanini k'ibishanga bihana imbibi muri Togo na Benin. Aka gace gafite urubingo rwinshi, sedges n'ibyatsi, kandi muri urwo ruzi harimo manatee, ingona n'imvubu.[1]

Amareferensi

[Hindura | hindura inkomoko]
  • Adam, KS (1991). Les ingaruka environnementaux du barrage du Nangbeto. Geo-Eco-Trop 13 (1-4): 103-112.
  • Thomas, Kevin (2002). Imishinga y'iterambere n'ikurwa ry'abaturage ku bushake: Ubushakashatsi bwa Banki y'Isi bwo gukosora ibyananiranye mu bihe byashize. Isuzuma ry'Ubushakashatsi ku Baturage n'Isuzuma rya Politiki 21 (4): 339-349.

Inyandikorugero:Rivers of Togo