Umusozi wa Zuma
Urutare rwa Zuma ni monolith urutare karemano runini, inselberg, rwinjira cyane ,bigizwe na gabbro na granodiorite, biherereye i Madalla, umujyi wo muri leta ya Niger, muri Nijeriya . [1] Iherereye mu burengerazuba bw’umurwa mukuru wa Nijeriya, Abuja, ku muhanda munini uva Abuja ugana Kaduna, hafi ya Madalla, ndetse rimwe na rimwe bakitwa "Irembo ryerekeza Abuja kuva Suleja ". [2] Urutare rwa Zuma ruzamuka hafi 725 metres (2,379 ft) hejuru yacyo. [3] [4]
Zuma n'urutare rwerekanwe, 100 naira . [5] Yakoreshejwe mu mwiherere ndetse no kwiyitaho n’abaturage ba Gbagyi kurwanya amoko aturanye mu gihe cy’intambara hagati y’abantu. [6]
Urutare rwa Zuma nirurerure cyane ukurikije ibipimo bya geografiya ya Nigeriya . [7] Ni muremure kuruta urutare rwa Aso na Olumo urutare. [8] [9]
Urutare rwabonetse mu kinyejana cya 15 rubonwa n’abaturage ba Zuba bo muri Leta ya Nigeriya, barwita zumwa, rushobora guhindurwa ngo agace gatuwemo n'inyoni zo muri Gineya”. [10] Byari bizwi ko mu kinyejana cya 15 Kwararafa yari yatangiye gukwirakwira mu majyaruguru ya Nijeriya. Abaturage ba Zuba muri iki gihe bari bagize Kwararafa bita cyangwa izwi muri iki gihe nka Koro. Nibice bya Jukun biri muri diaspora. Abakurambere bakwirakwiriye mu bwami bwa Kwararafa, berekeza mu burengerazuba banyuze muri Lafia (ariko Lafia ntabwo yari ihari nko muri kiriya gihe), hanyuma banyura mu gace ka Keffi (ariko nta kintu na kimwe cyari nka Keffi nko muri kiriya gihe), hanyuma bajya mu gace ka kera ka Abuja katariho icyo gihe nacyo. Ariko mbere yuko bagera ku rutare rwa Zuma, abakurambere babo cyangwa se abo dukunze kwita abapfumu babo bababwiye ko batagomba gutura burundu kugeza bageze ku rutare rumwe rwiza, imbere yabo. Bakomeje kugenda begera urutare rwa Zuma kugeza baza guhura n'urutare rya Zuma hagati y'ishyamba rinini. Binjiye mu ishyamba, batura mu kirometero kirometero hafi yacyo maze bashinga imidugudu nka Shinapa (aho ubuyobozi bwabo bwari), Chaci, Luki, Esa, Zumwa, Yeku, Huntu, Wagu yo mu misozi miremire na Wagu yo mu majyepfo. [11]
Mu ishyamba rikikije urutare, hari umudugudu utuwe n'abaturage ba Koro, umutware wabo akaba umupadiri w'imana y'urutare. Iyi mana yari ifitanye isano ni gitare gito mu mudugudu wasangaga abantu batamba ibitambo. Abatuye muri uyu mudugudu w’amashyamba ngo barinze urutare, babuza 'abo hanze' kutageraho. Hariho imyizerere yiganje ivuga ko ntamuntu numwe wigeze agera munsi yigitare kubera imiziririzo no gutinya umuvumo. Byongeye kandi, byizerwaga ko umudugudu ubwawo utari wihishe. Mu mateka, Emir wa Abuja yoherezaga ibitambo bya buri mwaka - impfizi y'umukara, ihene y'umukara, n'imbwa y'umukara - ku barinzi b'urutare nk'ibitambo byimana yabo. Ibyo bitambo byatanzwe n’abaturage bo muri Chachi, bemerewe gusabana n’abashinzwe umutekano kubera isano basangiye n’imiryango. [12]
Mu myaka ya za 40, Umuyobozi w'akarere ka Abuja, Sarkin Malamai na Sulaimanu Barau, waje kuba Emir wa Abuja, bifatanya n'Umuyobozi wa Zuba icyo gihe gusura urutare n'umudugudu wa fetish "kugira ngo bamenye ukuri ku rutare". Abenegihugu bagiriye inama ikomeye yo kwirinda urugendo, baburira ku mivumo no kwangwa ko wo mumupadiri abonana nabo. Uyu mupadiri yasobanuwe nk'umuntu utuje kandi wambaye ubusa mu gihe abaturage bari bazwiho kwigomwa, kugira ngo bashimishe imana zabo. Kwirengagiza ibyo kwitondera, ibirori byatangije urugendo babanza gusura Chachi. Abatuye umudugudu banze kubayobora mu mudugudu wa fetish ariko bemera kubereka icyerekezo aho. Bageze mu mudugudu, bahuye n’ikaze abaturage, bavuga 'igikwiye' Hausa . Bitandukanye n'ibisobanuro bari bumvise mbere, padiri "yari ameze nkabandi bagabo, bambaye neza kandi biyogoshesha nkatwe". Abajijwe ku bitambo by'abantu, yahakanye ubumenyi ariko yemera ko bishobora kuba byarakozwe kera. Icyakora, yasobanuye ko ibitambo by’amatungo byari bigikorwa kandi ko byerekezaga kuri ba sekuruza no ku myuka y’abapadiri ba kera, aho kubitare ubwabyo.
Ibinyejana byinshi, Zuma Rock uracyafite inkuru nyinshi zidasanzwe zizengurutse. Abaturage kavukire bafite imigani y'imyuka mibi itagaragara iba munda y'urutare. Abandi babifata nk'urwobo rw'abihayimana, urusengero rwihishe kugira ngo rutangwe mu isi y'ubupfumu ndetse n'ahantu hatuwe n'abajura bitwaje intwaro bahaza bashaka ubuhungiro bw'agateganyo igihe cyose barangije igikorwa cyagenze neza kandi bashaka gusangira iminyago yabo cyangwa igihe inzego z'umutekano ziri mu nzira zabo.
Hafi yurutare hari inyubako yera ituzuye izwi nka Zuma Rock Hotel. Bamwe mu baturage bo muri ako gace bemeza ko iyo ari hoteri murako karere gahiga, bityo ikaba yaratereranywe na ba nyirayo. Mu gihe cyo gukora ubushakashatsi muri ako gace no kugerageza gukosora urujijo rwerekana urutare, abaturage batuye hafi y'urutare batanze inkuru zitandukanye. Bamwe bavuga ko imyuka mibi yimutse, igaha abantu ikiruhuko cyo gutangira guhinga kuri parike y'ubutaka hafi yurutare. Nyamara bamwe mu baturage bavuze ko imyuka mibi ikiri mu nda y'urutare kandi ikagaragaza imbaraga zidasanzwe cyane cyane mu masaha adasanzwe ya nijoro. [13]
Amashakiro
[Hindura | hindura inkomoko]- ↑ "Zuma Rock". Holamon.cat (in Icyongereza). Retrieved 2023-02-15.
- ↑ Abah, Adah; Chikelo, Chinelo (2016-04-08). "Zuma Rock Losing Its Face". Leadership. Archived from the original on 2016-04-22. Retrieved 2016-11-19.
- ↑ "Zuma Rock". Visit Nigeria Now (in British English). Archived from the original on 27 June 2022. Retrieved 2022-01-04.
- ↑ Ngwan, Nenpan (2023-09-21). "Highest Rock in Nigeria: The Top 10 Biggest Rocks and Hills". buzznigeria.com (in American English). Retrieved 2025-04-28.
- ↑ "Zuma Rock Niger State :: Nigeria Information & Guide". www.nigeriagalleria.com. Retrieved 2023-07-26.
- ↑ According to numerous on-line sources describing Nigeria as a tourist destination, such as "The Power State". National Youth Services Corps. Archived from the original on April 16, 2014..
- ↑ "Zuma Rock". Atlas Obscura (in Icyongereza). Retrieved 2023-07-26.
- ↑ NzeshI, Onwuka; Telegraph, New (2023-03-28). "Zuma Rock: A Monstrous Home Of Mysteries". New Telegraph (in American English). Retrieved 2023-07-26.
- ↑ "Zuma Rock - Environment Go 2021 - Environment Go!" (in American English). Retrieved 2021-08-03.
- ↑ "Zuma Rock". Atlas Obscura (in Icyongereza). Retrieved 2023-08-23.
- ↑ NzeshI, Onwuka; Telegraph, New (2023-03-28). "Zuma Rock: A Monstrous Home Of Mysteries". New Telegraph (in American English). Retrieved 2023-08-23.
- ↑ . pp. 77–78.
{{cite book}}: Missing or empty|title=(help) - ↑ NzeshI, Onwuka; Telegraph, New (2023-03-28). "Zuma Rock: A Monstrous Home Of Mysteries". New Telegraph (in American English). Retrieved 2023-08-23.