Jump to content

Umusozi wa Mandara

Kubijyanye na Wikipedia

Imisozi ya Mandara ni ikirunga gifite ubugari bugera ku 190km (hafi 120mi) hafi y’amajyaruguru y'umupaka wa Kameruni na Nijeriya, kuva ku ruzi rwa Benue mu majyepfo.

Aka karere gatuwe n'abaturage abavuga cyane cyane indimi za Tchad, harimo n'aba Mofu ndetse n'amoko ya Kirdi . [1]

Ubushakashatsi bunini bw'ibyataburuwe mu matongo bwakorewe ku misozi ya Mandara, harimo no gukorera ahitwa Diy-Gid-Biy (DGB). [2]

Utuntu n'utundi

[Hindura | hindura inkomoko]

Imisozi ya Mandara yashinzwe mu myaka yaza miriyoni ishize ubwo isahani ryo ku mugabane w’urutare rwo munsi munsi y’umugabane n'ubutayu bw' Afurika yazamutse, igacikamo ibice kandi igacikamo ibice kuko yasunitswe hejuru. Muri icyo gihe ikirere cyari cyuzuye cyane, ku buryo imvura nyinshi yaguye ikora imigezi myinshi inyura muri iyo mvune, ikayigaragaza cyane kandi yagutse, bigatuma ubutaka bugaragara cyane.

Ibikorwa by'ibirunga nabyo byagize uruhare mukurema ibirunga. Kuruka kwa lava byashizeho imishwarara y'ibirunga umuyaga wacyo amaherezo ukomoka hamwe na magma ikomera. Izi ngingo zikomeye zitwa amacomeka y'ibirunga . Ku bijyanye n'imisozi ya Mandara, maguma ifasha mu kurwanya isuri isuri cyane kuruta inyuma ya cones, yashaje igihe. Amaherezo, gusa amacomeka yarasigaye, akora stark, inshinge zimeze nka spiers nka Kapsiki Peak urwego ruzwiho. [3]

imiturire ya Mandara

[Hindura | hindura inkomoko]

Imisozi ya Mandara itunga abaturage ugereranije, nubwo imiterere y'ubutaka n'ubutaka bubi. Mu mateka, imisozi yari ubuhungiro bwabantu barwanya kwigarurira cyangwa kuba imbata za leta zo mubibaya bikikije, kandi imisozi ikomeza indimi nyinshi n’amadini gakondo.

Abaturage baho bashyizeho gahunda y'ubuhinzi bukomeye burimo kubaka amaterasi ningamba zo kugumana no kuzamura uburumbuke bw'ubutaka. Amaterasi yubatswe k'umusozi kugirango arinde ubutaka isuri kandi ishobora kuva mubibaya kugera kumusozi muremure. Guhinduranya ibihingwa hagati yamasaka, umuceri, n'ibinyamisogwe bikomeza uburumbuke bwubutaka kandi bigabanya udukoko. Ibiti bikoreshwa mu gicucu, ibiryo, n’ifumbire y'icyatsi.[4] Khaya senegalensis na Acacia albida nibyingenzi, hamwe nandi moko agera kuri 30. Intama zo mu rugo, ihene, n'inka birabikwa kandi bikagaburirwa mu kiraro mu gihe cy'ihinga, kandi ifumbire yabo igashyirwa ku materasi nyuma yo gusarura. Inyamaswa zo mu rugo zemerewe kurisha ku bimera by'amaterasi nyuma yo gusarura kugira ngo ifumbire ifumbire mu murima. Imyanda yo mu rugo, iy'abantu, n'ibimera ikoreshwa mugutezimbere ubutaka kumaterasi.[5]

  1. "A Dormant Volcanic Range in Adamawa". Folio Nigeria. Retrieved 17 August 2020.
  2. "Les Diy-Gid-Biy du Mont Mandara". UNESCO World Heritage List. Retrieved 29 May 2016.
  3. https://folio.ng/a-dormant-volcanic-range-in-adamawa/
  4. https://whc.unesco.org/en/tentativelists/4017/
  5. https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at0710