Jump to content

Umusozi wa Bandiagara Escarpment

Kubijyanye na Wikipedia

Umusozi wa Bandiagara Escarpment ni urutare ukaba uherereye mu gihugu cya Mali . ufite uburebure bugera kuri 500 m (1,600 ft).

Agace ka escarpment gatuwe nuyu munsi n'abantu bo mubwoko bwaba Dogon . Mbere ya Dogon, escarpment yari ituwe n'abantu bo mubwoko bwa Tellem na Toloy . abantu benshi basigaye kuri Tellem. Escarpment ya Bandiagara yashyizwe ku rutonde rw’umurage w’isi wa UNESCO mu 1989.[1]

Imisozi ya Bandiagara ni urutare rufite umucanga uva mu majyepfo ugana mu majyaruguru y'uburasirazuba hejuru ya 200 km (120 mi) no kugera kuri massif ya Grandamia. Iherezo rya misifike ryaranzwe na Hombori Tondo, impinga ndende ya Mali kuri 1,155 m (3,789 ft) . Kubera imiterere yubucukumbuzi, amoko na geologiya, ikibanza cyose ni ingingo ishimishije.[2]

Escarpment ya Bandiagara uyumunsi

[Hindura | hindura inkomoko]

Uyu munsi, abayobozi baho baherekeza amatsinda yubukerarugendo kumuherekeza gusura imidugudu ya Dogon. Urukurikirane rw'inzira zinyura mu bitare, kandi burigace mui buri mudugudu utanga ibiryo n'amacumbi. Imidugudu yakira amafaranga ava mumacumbi n' ubukerarugendo. Biteganijwe ko ubwiyongere bukabije mu bukerarugendo bugana muri ako karere, kubera ko hubatswe umuhanda mushya, ugashyira igitutu ku mico gakondo, gakondo. [3] Byongeye kandi, Ikinyamakuru The Independent kivuga ko gusahura ibihangano bya kera byakwirakwiriye muri kariya gace, gafite polisi mbi.

Mu rwego rwo rushinzwe pariki n'ubukerarugendo ruhamagarira abantu ikibazo cyo gusura ba mukerarugendo batagenzuwe, Ikigega cy’Urwibutso rw’isi cyashyizemo Escarpment ya Bandiagara muri World Monuments Watch 2004 . Mu 2005, WMF yatanze inkunga yatanzwe na Express Express y'Abanyamerika kuri Mission Culturelle de Bandiagara yo gutegura gahunda yo kuyobora. Usibye kurinda inyubako gakondo, gahunda yubuyobozi irasaba ko hajyaho iyubakwa rishya binyuze mu gushyiraho umurongo ngenderwaho w’inyubako, nk'izigenga iterambere rishya mu turere tw’amateka ku isi.[4]

Nyuma y'intambara yabaye mu 2012 ikabera muriki gihugu cya Mali,[5] uduce two hagati mu gihugu, harimo ikibaya cya Dogon na Escarpment ya Bandiagara, byarushijeho kuba bibi. Imitwe y'iterabwoba ikorera muri kariya gace, kandi ihohoterwa hagati y'amoko yaho riba buri munsi.

Kuva mu mwaka wa 2018, uyu mwanya w'ubukerarugendo ntago byemewe cyane kujya muri kariya gace mu bukerarugendo, kandi abashinzwe umutekano muri Mali bazwiho gusubiza inyuma abagerageza kubikora. Muri Werurwe 2018, umutwe witwaje intwaro wagabye igitero kuri hoteri yakundaga abakozi ba Loni mu mujyi wa Bandiagara, ihitana abantu benshi. [6]

  1. https://www.independent.co.uk/news/world/africa/mali-plunders-its-desert-heritage-to-feed-demand-forprimitive-art-687697.html
  2. https://www.wmf.org/projects/bandiagara-escarpment-cultural-landscape
  3. "Archive copy". Archived from the original on 2018-07-08. Retrieved 2025-07-28.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  4. https://whc.unesco.org/en/list/516
  5. "Archive copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2012-03-22. Retrieved 2025-07-28.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  6. "Gunmen storm hotel in brutal attack – two dead". 29 March 2018. Archived from the original on 8 July 2018. Retrieved 28 July 2025.