Sport in Rwanda




Siporo ifite uruhare runini mu Rwanda, cyane cyane murwego rw'abaturage, aho umupira w'amaguru ari ikintu gikunzwe cyane kandi abana bakinira muburyo butunguranye mu midugudu, mu mijyi no mu mashuri. Siporo kandi ishyigikiwe na Politiki ya leta yoguteza imbere siporo yomu Ukwakira 2012. Ibi bivuga ko siporo ifite inyungu nyinshi, harimo guhuza abantu, kunoza ishema ry'igihugu nbumwe, nokunoza ubuzima. Iyi politiki igaragaza imbogamizi mw'iterambere rya siporo mu gihugu, harimo ibikorwa remezo bike nubushobozi buke bw'amafaranga. Ishyiraho "intego itera imbaraga" ko, muri 2020, u Rwanda rugomba kugira "ijanisha ryinshi ry'abaturage bakina siporo kurusha mu kindi gihugu icyo ari cyo cyose cya Afurika" kandi rukaza mubihugu bitatu bya mbere bya Afurika mu mikino ya basketball, volleyball, gusiganwa kumagare, siporo n'imikino ya Paralempike, hamwe n'imikino icumi ya mbere mumupira w'amaguru. Igamije kandi "guteza imbere ukwitabira cyane kw'abantu mumikino gakondo". [1] Dukurikije ubushakashatsi bwashyizwe ahagaragara nikigo cy'ubumenyi n'iterambere rya siporo cya Kaminuza ya Western Cape, siporo ikunzwe cyane mu Rwanda ni umupira w'amaguru, volleyball, basketball, siporo n'imikino ya Paralempike . [2]

Incamake
[Hindura | hindura inkomoko]U Rwanda rwagaragaye bwambere mu mikino Olempike muwi 1984, [3] ndetse rugaragara bwa mbere mu mikino Paralempike muri 2004. [4] Iki gihugu cyohereje abakinnyi barindwi mu mikino Olempike yo mu mpeshyi ya 2012 yabereye i Londres, bayihagararira mumikino ngororamubiri, koga, gusiganwa ku magare yo mu misozi na judo, [3] n'abandi 15 mu mikino Paralempike yo mu mpeshyi ya Londres kugira ngo bahatanire imikino ngororamubiri, guterura amashanyarazi na volleyball yo kwicara . [4] U Rwanda rwitabiriye imikino ya Commonwealth ku nshuro yambere mu mikino ya 2010 yabereye i Delhi mu Buhinde, nyuma yokwinjira muri Commonwealth umwaka wabanjirije uwo. [5] Abakinnyi 'u Rwanda bitabiriye imikino ngororamubiri, guterana iteramakofe, gusiganwa kumagare mumuhanda no koga. [6] U Rwanda rwohereje abakinnyi mu mikino ya 2014 kugira ngo bahatanire imikino ngororamubiri, guterana iteramakofe, gusiganwa kumagare, koga no guterura ibiremereye . [7] Ikipe yu Rwanda mu mikino y'urubyiruko ya Afurika ya 2014 yarifite umubare munini w'abakinnyi b'abagore (abakinnyi 29 muri 49 bose hamwe) kurusha abandi bakinnyi bose bitabiriye. [8]
Umupira w'amaguru
[Hindura | hindura inkomoko]Basketball nimwe mumikino ikunzwe cyane mu Rwanda, ikaba ariya kabiri nyuma y’ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru kandi ikaba ari yo mikino irebwa cyane mu gihugu. [9] Ishyirahamwe ry’umukino wa Basketball mu Rwanda ryabaye umunyamuryango wIshyirahamwe Mpuzamahanga rya Basketball kuva muwi 1977. Mbere yomuri 2000, ikipe y’igihugu ya Basketball mu Rwanda ntiyari izwi cyane hanze yigihugu, ariko kuva hagati mumyaka ya 2000 yakomeje kumenyekana ku rubyiniro rwa Afurika. Ikipe y’abagabo yamaze kwegukana itike yokugera mu cyiciro cyanyuma cya Shampiyona ya Basketball muri Afurika inshuro enye zikurikiranya kuva mu 2007. [10] Igihugu cyasabye kwakira Shampiyona ya Basketball muri Afurika ya 2013, [11] ariko uburenganzira bwo kwakira irushanwa bwahawe Ivory Coast . [12]
AfroBasket 2021 yahawe Kigali . Kubutaka bwiwabo, u Rwanda rwatsinze Angola, wegukanye ibihembo 10 bya AfroBasket hagati yi 1989 na 2013. [13] Alex Mpoyo womu Rwanda yagize ati:
"Nibyiza kubona kakazi kacu ko guhagararira igihugu cyacu neza gashimwa cyane. Mu by'ukuri, sinabura gushimira bihagije abafana ibihumbi baje kudushyigikira, baririmba indirimbo zabo nimbyino zabo mumukino wose, ndetse nomu gihe twari inyuma. Inkunga yabo idashingiye kukiguzi yatubereye isoko ikomeye yinkunga." [13]
Umupira w'amaguru
[Hindura | hindura inkomoko]Ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru mu Rwanda riyoborwa n'Ishyirahamwe ry'Umupira w'Amaguru mu Rwanda (FERWAFA), ryashinzwe muwi 1972 ryemererwa kwinjira muri FIFA muwi 1978. [14] FERWAFA kandi ifitanye isano nishyirahamwe ry'Umupira w'Amaguru muri Afurika (CAF) [15] n'Inama y'Ishyirahamwe ry'Umupira w'Amaguru muri Afurika y'Iburasirazuba n'iyo Hagati (CECAFA). [16] Ikipe y'igihugu yayo ya mbere yakinnye igikombe cya Afurika mwirushanwa ryo mu 2004. [17] Ikipe yambere yu Rwanda yatwaye igikombe cya CECAFA muwi 1999, ubwo igihugu cyakiraga iri rushanwa. [18] Igikombe cya CECAFA cy'Amakipe kizwi nka Kagame Interclub Cup kuva muri 2002, ubwo Perezida w'u Rwanda Kagame yatangiraga gutera inkunga iri rushanwa. [19] Ikipe y'igihugu ntiragera kurutonde rw'abahatanira igikombe cy'isi . [20] Irushanwa rikomeye ryumupira w'amaguru mu Rwanda ni ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru mu Rwanda . [21]
Volleyball yo ku mucanga
[Hindura | hindura inkomoko]U Rwanda rufite amakipe yigihugu ya Volleyball yoku mucanga yabagabo n'abagore. Muri Kamena 2021, umutoza mukuru wamakipe yombi yari Jean Paul Mana, wayoboye amahugurwa yabereye kumucanga wa Lake Kivu mu Karere ka Rubavu . [22]
Mugikombe cyomuri 2018–2020 CAVB Beach Volleyball Continental Cup Rwanda yarihagarariwe namakipe abiri mugice cy’abagore aribo Charlotte Nzayisenga na Valentine Munezero, ndetse na Benitha Mukandayisenga na Seraphine Mukantabana. Abakinnyi bigitsina gabo ni Olivier Ntagengwa, Patrick Kavalo Akumuntu, Venuste G amas na Fils Habanzintwari. [22]
Cricket
[Hindura | hindura inkomoko]Cricket yavuzwe karumwe mumikino ikura vuba mu Rwanda. [23] Uyu mukino watangiye gukundwa cyane mugihugu ubwo impunzi zagarukaga ziva muri Kenya, ahozari zarize gukina uyu mukino. [24] [25] Ishyirahamwe ry’umukino wa Cricket mu Rwanda (RCA) ryashinzwe mu 1999 kandi ryemerwa n’Inama Mpuzamahanga ya Cricket muri 2003. Iterambere ryuyu mukino mu gihugu ryatewe inkunga numuryango wabagiraneza ukorera mu Bwongereza witwa Cricket Without Boundaries, ugamije kunoza ubukangurambaga ku cyorezo cya SIDA binyuze mu mukino, [26] ndetse n’umuryango wa Marylebone Cricket Club Foundation. Uyumukino utera inkunga umushinga wo kubaka ikibuga cy’igihugu cya Cricket mu nkengero za Kigali. [23] [25] Ubunyamuryango bw’u Rwanda muri Commonwealth bwashimiwe kuba bwarafashije gukurura umukino wa Cricket mu gihugu, aho abagabo nabagore bawukina mubigo by’imfubyi, amashuri, zakaminuza n’amakipe ya Cricket. [25]

Kugendera ku igare
[Hindura | hindura inkomoko]Gusiganwa ku magare byakunze gufatwa nk'uburyo bwogutwara abantu mu Rwanda, ariko mu minsi ishize habayeho iterambere mu mikino yo gusiganwa ku magare mu gihugu. [28] Umukinnyi w'amagare yo mu misozi akaba numukinnyi w'amagare wo mu muhanda Adrien Niyonshuti yabaye Umunyarwanda wambere wasinye amasezerano y'umwuga nikipe mpuzamahanga y'amagare, yinjiye muri MTN Qhubeka mu 2009. Ikipe y'igihugu y'amagare, Team Rwanda, yashinzwe muri 2007 n'Abanyamerika Jock Boyer, wahoze ari umukinnyi wamagare w'umwuga, na Tom Ritchey, rwiyemezamirimo wamagare. Ikipe ya Rwanda yanditswe mugitabo, Land of Second Chances: The Impossible Rise of Rwanda's Cycling Team na filime, Rising from Ashes . [29] [30] Irushanwa rya Tour of Rwanda ryabaye bwambere muwi 1988. Mbere ya 2009, ryitabiriwe cyane cyane n'abanyamagare bomu gihugu n'abaturutse mubihugu by'abaturanyi, ariko mu mpera za 2008 ryemejwe na Union Cycliste Internationale kandi kuva muri 2009 ryashyizwe mw' irushanwa rya UCI Africa Tour . [31]
Shampiyona y'Isi ya UCI Road ryabereye murii Kigali muri Nzeri 2025.
Uruhare rwa siporo mu mibereho myiza
[Hindura | hindura inkomoko]Siporo ifatwa nabamwe nk'uburyo bwo kugera kubwiyunge nyuma yamakimbirane mu Rwanda, [32] [33] kandi imiryango myinshi igira uruhare mugukoresha siporo muguteza imbere ubwiyunge. [34] Politiki y'iterambere rya siporo y'igihugu irimo muntego zayo guteza imbere "ikoreshwa rya siporo nk'inzira ikomeye y'iterambere no kubaka amahoro", [1] kandi guverinoma yiyemeje guteza imbere ikoreshwa rya siporo muzindi ntego zitandukanye z'iterambere, harimo n'uburezi. [35]
Amareferensi
[Hindura | hindura inkomoko]- 1 2 "Rwanda Sports Development Policy". Republic of Rwanda Ministry of Sports and Culture. October 2012. p. 18. Archived from the original on 2015-04-18. Retrieved 8 April 2015. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "SportDevPol" defined multiple times with different content - ↑ Ndengeye, Joseph (2014). "Country Report: Rwanda". In Keim, Marion; de Coning, Christo (eds.). Sport and Development Policy in Africa: Results of a Collaborative Study of Selected Country Cases. Stellenbosch: SUN Press. pp. 125–128. ISBN 9781920689407.
- 1 2 "Rwanda". BBC Sport. 13 August 2012. Archived from the original on 2012-07-30. Retrieved 8 April 2015.
- 1 2 "Rwandan para-sport develops at pace". International Paralympic Committee. 4 March 2015. Archived from the original on 2015-04-20. Retrieved 27 April 2015.
- ↑ "Commonwealth Games 2010: Participating nations in Africa". BBC Sport. 27 September 2010. Retrieved 8 April 2015.
- ↑ "Rwanda". Glasgow 2014. Archived from the original on 2015-04-13. Retrieved 8 April 2015.
{{cite web}}: CS1 maint: unfit URL (link) - ↑ "Statement on Cabinet Decisions of 29.07.2014". Republic of Rwanda Office of the Prime Minister. 29 July 2014. Archived from the original on 2015-04-14. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ "Rwanda Sends Highest % of Female Athletes to AYG". Rwanda National Olympic and Sports Committee. 1 May 2014. Archived from the original on 2016-03-04. Retrieved 17 April 2015.
- ↑ "Basketball in Rwanda – Visit Rwanda".
- ↑ Bishumba, Richard (7 February 2015). "Meet Mutokambali, the national hoops team coach". The New Times. Archived from the original on 2015-02-19. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ Mackay, Duncan (24 December 2009). "Rwanda launch bid for 2013 African Championships". insidethegames.biz. Archived from the original on 2015-04-15. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ "CIV - Ivory Coast to host AfroBasket 2013". International Basketball Federation. 21 November 2011. Archived from the original on 2015-04-15. Retrieved 9 April 2015.
- 1 2 AfroBasket : La chute de l’Angola, le peps du Rwanda BasketEurope.com, 27 August 2021. Accessed 17 October 2021.(in French)
- ↑ "Rwanda: Fédération Rwandaise de Football Association". FIFA. Archived from the original on 2015-04-15. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ "Fédération Rwandaise de Football Association (FERWAFA)". Confederation of African Football. Archived from the original on 2015-04-10. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ "About CECAFA". CECAFA. Archived from the original on 2015-03-13. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ Carlin, John (13 July 2003). "Rwanda's magic moment". The Guardian. Archived from the original on 2015-04-15. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ Komugisha, Usher (27 November 2014). "Cecafa Senior Challenge Cup cancelled". The New Times. Archived from the original on 2014-12-12. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ "Kagame Cup Championships". CECAFA. Archived from the original on 2015-09-21. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ Montague, James (2014). Thirty-One Nil: On the Road With Football's Outsiders, A World Cup Odyssey. London: Bloomsbury Publishing. p. 67. ISBN 9781408158845.
- ↑ Mugabe, Bonnie; Kamasa, Peter (18 October 2014). "Who will win the 2014/15 national football league?". The New Times. Archived from the original on 2014-10-26. Retrieved 9 April 2015.
- 1 2 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedSikubwabo - 1 2 Aglietti, Stephanie (11 September 2014). "Rwanda cricket, growing a game of hope". Yahoo Sports. Agence France-Presse. Archived from the original on 2015-05-02. Retrieved 8 April 2015.
- ↑ "Why cricket is gaining in popularity in Rwanda". BBC News. 24 December 2014. Archived from the original on 2015-03-30. Retrieved 8 April 2015.
- 1 2 3 Duncan, Isabelle (2013). Skirting the Boundary: A History of Women's Cricket. London: Robson Press. ISBN 9781849545464.
- ↑ Mugabe, Bonnie (10 February 2014). "Cricket Without Borders return to Rwanda". The New Times. Archived from the original on 2016-03-11. Retrieved 8 April 2015.
- ↑ "Niyonshuti to carry Rwandan flag in Olympic Games opening ceremony". Cycling News. 27 July 2012. Archived from the original on 2015-04-16. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ Hoye, Russell; Smith, Aaron C.T; Nicholson, Matthew; Stewart, Bob (2015). Sport Management: Principles and Applications (4th ed.). Abingdon: Routledge. p. 206. ISBN 9781138839601. Archived from the original on 2015-04-23. Retrieved 2015-08-20.
- ↑ Robbins, Tom (9 August 2013). "Bumpy ride". Financial Times. Archived from the original on 2015-04-14. Retrieved 8 April 2015.
- ↑ Willgoss, Graham (30 October 2014). "Tour de Second Chance". Sport. Archived from the original on 8 April 2015. Retrieved 8 April 2015.
- ↑ Lewis, Tim (2014). Land of Second Chances: The Impossible Rise of Rwanda's Cycling Team. London: Yellow Jersey Press. p. 179. ISBN 9780224091770.
- ↑ Ntwari, Daniel S. (8 August 2014). "Documentary: Reconciliation and unity through football". The East African. Archived from the original on 2015-04-14. Retrieved 8 April 2015.
- ↑ Brown, Sarah (27 August 2014). "The impact of football in post-genocide Rwanda". sportanddev.org. Archived from the original on 2015-09-24. Retrieved 9 April 2015.
- ↑ "Beyond the World Cup: Genocide survivor harnesses power of football in Rwanda". Holocaust Memorial Day Trust. 27 June 2014. Archived from the original on 2015-03-15. Retrieved 8 April 2015.
- ↑ McCracken, Kathryn; Colucci, Emma (2014). "Using sport and play to achieve educational objectives" (PDF). In Dudfield, Oliver (ed.). Strengthening Sport for Development and Peace: National Policies and Strategies. London: Commonwealth Secretariat. pp. 86–90. ISBN 9781848599123.