Rumatisime ya rubagimpande
Rumatisime ya rubagimpande (rheumatoid arthritis, RA) ni indwara idakira aho ubudahangarwa bw'umubiri bwibasira ingingo, cyane cyane iz'ibiganza n'intoki, zigashyuha, zikabyimba kandi zikababaza.
Impamvu yayo ntizwi neza. Nta muti uyikiza, ariko imiti nka DMARDs ifasha kugabanya ukwiyongera kwayo; yibasira hagati ya 0.5% na 1% by'abantu bakuru mu bihugu byateye imbere, abagore kurusha abagabo.
Ibimenyetso
[Hindura | hindura inkomoko]Rumatisime ya rubagimpande (RA) ni indwara idakira aho ubudahangarwa bw'umubiri bwibasira umubiri ubwawo, igafata cyane cyane ingingo.[1] Akenshi bitera ingingo zishyushye, zibyimba kandi zibabaza.[1] Ububabare no kugagara kw'ingingo bikunze kwiyongera nyuma yo kuruhuka.[1] Akenshi ifata ingingo z'ikiganza n'iz'intoki, kandi ingingo zimwe zifatwa ku mpande zombi z'umubiri.[1] Iyi ndwara ishobora no gufata ibindi bice by'umubiri.[1] Ibi bishobora gutuma amaraso aba make, ububyimbirwe hafi y'ibihaha n'ububyimbirwe hafi y'umutima.[1] Umuriro n'imbaraga nke bishobora kuba biriho. Akenshi, ibimenyetso biza buhoro buhoro mu gihe cy'ibyumweru cyangwa amezi.[2]
Impamvu
[Hindura | hindura inkomoko]Nubwo impamvu itera rubagimpande itazwi neza, bikekwa ko iterwa n’uruvange rw’ibintu bigize imiterere y’umubiri n’ibidukikije. Uburyo ikora ni uko ubudahangarwa bw'umubiri bwibasira ingingo.[1] Ibi bitera ububyimbirwe no kubyibuha k'uruhu rupfunyika urugingo (joint capsule).[1] Bigira ingaruka kandi ku magufwa no ku ruhenengeri rw'ingingo (cartilage).[1]
Isuzuma
[Hindura | hindura inkomoko]Isuzuma rikorwa ahanini hashingiwe ku bimenyetso umuntu agaragaza n'ibyo muganga abona amusuzuma.[2] Amafoto y'imirasire ya X n'ibizamini byo muri laboratwari bishobora gushyigikira isuzuma cyangwa gufasha gutandukanya iyi ndwara n'izindi zifite ibimenyetso bisa.[1] Izindi ndwara zishobora kugaragara nk'izo zirimo lupus erythematosus, psoriatic arthritis, na fibromyalgia n'izindi.[2]
Kuvura
[Hindura | hindura inkomoko]Intego zo kuvura ni ukugabanya ububabare, kugabanya ububyimbirwe, no kunoza imikorere y'umuntu muri rusange. Ibi bishobora gufashwa no kuringaniza ikiruhuko n'imyitozo ngororamubiri, gukoresha ibyuma n'ibipfuko bifata ingingo (splints, braces), cyangwa ibindi bikoresho bifasha umuntu.[3][4] Imiti igabanya ububabare, steroïdes na NSAIDs ikunze gukoreshwa mu gufasha ibimenyetso.[1] Imiti ihindura imigendekere y'indwara (DMARDs), nka hydroxychloroquine na methotrexate, ishobora gukoreshwa mu kugerageza kugabanya ukwiyongera kw'indwara.[1] Imiti ya DMARD y’ibinyabuzima ishobora gukoreshwa iyo indwara itavurwa n'indi miti.[5] Ariko, bishobora kugira ingaruka mbi nyinshi.[6] Kubagwa kugira ngo ingingo zisanwe, zisimburwe cyangwa zifatanywe bishobora gufasha mu bihe bimwe na bimwe.[1] Uburyo bwinshi bw'ubuvuzi busimbura (alternative medicine) ntibushyigikiwe n'ibimenyetso.[7]
Ikwirakwira
[Hindura | hindura inkomoko]Mu 2015, RA yibasiraga abantu bagera kuri miliyoni 24.5.[8] Ibi biri hagati ya 0.5 na 1% by'abantu bakuru mu bihugu byateye imbere, aho 5 na 50 kuri 100.000 batangira kurwara iyi ndwara buri mwaka. Indwara akenshi itangira mu myaka yo hagati y'ubuzima kandi abagore bayirwara inshuro 2.5 kurusha abagabo. Yateje impfu 38.000 mu 2013, zivuye ku 28.000 mu 1990.[9]
Amateka
[Hindura | hindura inkomoko]Ibisobanuro bya mbere bya RA byatanzwe mu 1800 na Augustin Jacob Landré-Beauvais (1772–1840) wo i Paris.[10] Izina rheumatoid arthritis rikomoka mu kigereki, risobanura ingingo zifite amazi kandi zibyimbye.[11]
Inyandiko
[Hindura | hindura inkomoko]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 "Handout on Health: Rheumatoid Arthritis". National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases. August 2014. Archived from the original on June 30, 2015. Retrieved July 2, 2015. Archived Kamena 30, 2015, at the Wayback Machine
- 1 2 3 Majithia V, Geraci SA (November 2007). "Rheumatoid arthritis: diagnosis and management". The American Journal of Medicine. 120 (11): 936–9. doi:10.1016/j.amjmed.2007.04.005. PMID 17976416.
- ↑ Rausch Osthoff AK, Juhl CB, Knittle K, Dagfinrud H, Hurkmans E, Braun J, et al. (2018-12-04). "Effects of exercise and physical activity promotion: meta-analysis informing the 2018 EULAR recommendations for physical activity in people with rheumatoid arthritis, spondyloarthritis and hip/knee osteoarthritis". RMD Open. 4 (2): e000713. doi:10.1136/rmdopen-2018-000713. PMC 6307596. PMID 30622734.
- ↑ Park Y, Chang M (January 2016). "Effects of rehabilitation for pain relief in patients with rheumatoid arthritis: a systematic review". Journal of Physical Therapy Science. 28 (1): 304–8. doi:10.1589/jpts.28.304. PMC 4756025. PMID 26957779.
- ↑ Singh JA, Saag KG, Bridges SL, Akl EA, Bannuru RR, Sullivan MC, Vaysbrot E, McNaughton C, Osani M, Shmerling RH, Curtis JR, Furst DE, Parks D, Kavanaugh A, O'Dell J, King C, Leong A, Matteson EL, Schousboe JT, Drevlow B, Ginsberg S, Grober J, St Clair EW, Tindall E, Miller AS, McAlindon T (January 2016). "2015 American College of Rheumatology Guideline for the Treatment of Rheumatoid Arthritis". Arthritis & Rheumatology. 68 (1): 1–26. doi:10.1002/art.39480. PMID 26545940.
{{cite journal}}: CS1 maint: url-status (link) - ↑ Singh JA, Wells GA, Christensen R, Tanjong Ghogomu E, Maxwell L, Macdonald JK, Filippini G, Skoetz N, Francis D, Lopes LC, Guyatt GH, Schmitt J, La Mantia L, Weberschock T, Roos JF, Siebert H, Hershan S, Lunn MP, Tugwell P, Buchbinder R (February 2011). "Adverse effects of biologics: a network meta-analysis and Cochrane overview". The Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD008794. doi:10.1002/14651858.CD008794.pub2. PMC 7173749. PMID 21328309.
- ↑ Efthimiou P, Kukar M (March 2010). "Complementary and alternative medicine use in rheumatoid arthritis: proposed mechanism of action and efficacy of commonly used modalities". Rheumatology International. 30 (5): 571–86. doi:10.1007/s00296-009-1206-y. PMID 19876631. S2CID 21179821.
- ↑ Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, et al. (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282.
- ↑ GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators (January 2015). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117–71. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442.
- ↑ Landré-Beauvais AJ (1800). La goutte asthénique primitive (doctoral thesis). Paris. reproduced in Landré-Beauvais AJ (March 2001). "The first description of rheumatoid arthritis. Unabridged text of the doctoral dissertation presented in 1800". Joint, Bone, Spine. 68 (2): 130–43. doi:10.1016/S1297-319X(00)00247-5. PMID 11324929.
- ↑ Paget, Stephen A.; Lockshin, Michael D.; Loebl, Suzanne (2002). The Hospital for Special Surgery Rheumatoid Arthritis Handbook Everything You Need to Know. New York: John Wiley & Sons. p. 32. ISBN 9780471223344. Archived from the original on 2017-02-22.