Parike nkuru z'u Rwanda

Parike nkuru z'u Rwanda ni ahantu harinzwe n'amategeko hagamijwe kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima n'inyamaswa zo mu gasozi zo mu Rwanda. Igihugu gifite pariki z'igihugu enye: Pariki y'Igihugu y'Ibirunga, Pariki y'Igihugu y'Akagera, Pariki y'Igihugu ya Nyungwe na Pariki y'Igihugu ya Gishwati-Mukura.
Buri pariki irinda urusobe rw'ibinyabuzima rwihariye: imisozi miremire y'ibirunga n'ingagi mu majyaruguru y'uburengerazuba, savane n'ibiyaga by'Akagera mu burasirazuba, n'amashyamba y'imisozi miremire ya Nyungwe na Gishwati-Mukura mu burengerazuba. Pariki zicungwa n'Ikigo gishinzwe iterambere mu Rwanda (RDB), rimwe na rimwe ku bufatanye n'umuryango African Parks.
Pariki z'igihugu
[Hindura | hindura inkomoko]Pariki y'Igihugu y'Ibirunga
[Hindura | hindura inkomoko]
Pariki y'Igihugu y'Ibirunga iherereye mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'u Rwanda, ku mupaka wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo n'Ubugande. Irinda igice cy'urunigi rw'ibirunga rwa Virunga, harimo ibirunga bitanu bitakiruka: Karisimbi (m 4 507, ari cyo kirekire), Bisoke (gifite ikiyaga mu rwobo rwacyo), Sabyinyo, Gahinga na Muhabura.[1]
Yashinzwe mu 1925, ikaba imwe muri pariki za mbere zashinzwe muri Afurika. Mu 1929 yaraguwe ihinduka Pariki ya Albert, yari ifite kilometero kare zigera ku 8 090 mu Rwanda no muri Kongo y'Ababiligi; nyuma y'ubwigenge bwa Kongo (1960) n'ubw'u Rwanda (1962), igabanywamo ibice bibiri.[2] Mu 1967, umushakashatsi w'Umunyamerika Dian Fossey yashinze ikigo cy'ubushakashatsi cya Karisoke hagati ya Karisimbi na Bisoke, agira uruhare runini mu kurinda ingagi.[2]
Pariki izwi cyane ku isi kubera ingagi zo mu misozi ziri mu kaga ko kuzimira, ikaba ibamo kandi inkima n'amoko y'inyoni arenga 200.[1] Umubare w'abasura ingagi ni ntarengwa kandi uruhushya rugurwa muri RDB.[2]
Pariki y'Igihugu y'Akagera
[Hindura | hindura inkomoko]
Pariki y'Igihugu y'Akagera iherereye mu burasirazuba bw'u Rwanda, hafi y'umupaka wa Tanzaniya. Igizwe na savane, amashyamba make, ibishanga n'ibiyaga bigera kuri cumi na bibiri, birimo ikiyaga cya Ihema.[3] Yashinzwe mu 1934, ikaba ari cyo gishanga kinini kirinzwe muri Afurika yo hagati n'ubuhungiro bwa nyuma bw'inyamaswa zo muri savane mu Rwanda.[4]
Ibamo inyamaswa zitandukanye zo muri Afurika nka twiga, inzovu, imbogo n'imparage, ndetse n'amoko y'inyoni agera kuri 500.[4] Intare zahabaga zatsembwe mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi na nyuma yayo, ariko zongeye kuhagezwa mu 2015; inkura z'umukara zigezwayo mu 2017 no mu 2019, naho inkura z'umweru zigezwayo guhera mu 2021.[4] Kuva mu 2010, pariki icungwa ku bufatanye bwa RDB na African Parks.[4]
Pariki y'Igihugu ya Nyungwe
[Hindura | hindura inkomoko]
Pariki y'Igihugu ya Nyungwe iherereye mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u Rwanda, mu turere twa Rusizi, Nyamasheke, Nyamagabe na Nyaruguru.[5] Ni ishyamba ry'imisozi miremire ririnzwe kuva mu 1933, ryagizwe pariki y'igihugu mu 2005.[6]
Ibamo amoko 13 y'inkende arimo impundu, amoko y'inyoni 317 n'amoko y'ibimera 1 468.[6] Itanga hafi 70% by'amazi y'u Rwanda.[5] Ku wa 19 Nzeri 2023, yabaye ahantu ha mbere mu Rwanda hashyizwe ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO.[7]
Pariki y'Igihugu ya Gishwati-Mukura
[Hindura | hindura inkomoko]Pariki y'Igihugu ya Gishwati-Mukura iherereye mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'u Rwanda, ku murongo ugabanya amazi y'ikibaya cya Kongo n'icya Nili. Yagizwe pariki y'igihugu mu 2015 hagamijwe guhagarika iyangirika ry'amashyamba ryatewe n'imiturire, ubucukuzi butemewe n'ubworozi.[8]
Igizwe n'amashyamba abiri atandukanye: irya Gishwati (rinini) n'irya Mukura (rito), afite ubuso bwa kilometero kare 34 hatabariwemo agace kayakikije. Ibamo impundu zigera kuri 20, inkima, inkende ya L'Hoest n'amoko y'inyoni 232 muri Gishwati na 163 muri Mukura.[8]
Urutonde rwa pariki
[Hindura | hindura inkomoko]
| Pariki | Intara | Ubuso (km²) | Yashinzwe | Ibisobanuro |
|---|---|---|---|---|
| Ibirunga | Amajyaruguru | 160 | 1925 | Ingagi zo mu misozi, inkima |
| Akagera | Iburasirazuba | 1 122 | 1934 | Savane, Big Five |
| Nyungwe | Uburengerazuba, Amajyepfo | 1 019 | 1933 (ishyamba ririnzwe), 2005 (pariki) | Umurage w'Isi (2023) |
| Gishwati-Mukura | Uburengerazuba | 34 | 2015 | Impundu, inkima |
Reba kandi
[Hindura | hindura inkomoko]Amashakiro
[Hindura | hindura inkomoko]- 1 2 "Volcanoes National Park". Visit Rwanda (Rwanda Development Board) (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 3 "Amakuru kuri Parike y'Ibirunga, uko yabayeho n'inyamaswa zibonekamo". Umuringa News. Retrieved 2026-10-01.
- ↑ "Akagera National Park". Visit Rwanda (Rwanda Development Board) (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 3 4 "Akagera National Park". African Parks (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 "Ni uwuhe mwihariko wa Parike ya Nyungwe watumye ishyirwa mu murage w'Isi". Umuryango.rw. Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 "Nyungwe National Park". UNESCO World Heritage Centre (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
- ↑ "Pariki ya Nyungwe yashyizwe mu murage w'Isi". InyaRwanda.com. 2023-09-19. Retrieved 2026-10-01.
- 1 2 "Gishwati-Mukura National Park". Visit Rwanda (Rwanda Development Board) (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-01.
Imiyoboro yo hanze
[Hindura | hindura inkomoko]- Visit Rwanda (in English)
- African Parks (in English)