Jump to content

Kunanirwa k'umutima

Kubijyanye na Wikipedia
Kunanirwa k'umutima
Other names: Heart failure (HF), congestive heart failure (CHF), congestive cardiac failure (CCF)
Kunanirwa k'umutima
Ishami ry'ubuvuziUbuvuzi bw'umutima
IbimenyetsoGuhumeka nabi, umunaniro ukabije, kubyimba amaguru
ImpamvuIndwara z'imitsi y'umutima, umuvuduko ukabije w'amaraso, atrial fibrillation, indwara z'udupfundikizo tw'umutima, inzoga
Uburyo bwo kuyisuzumaEchocardiography
UbuvuziGuhindura imibereho, imiti, ibikoresho bishyirwa mu mubiri, guhindurirwa umutima

Kunanirwa k'umutima (heart failure, HF) ni igihe umutima udashobora gupompa amaraso ahagije ngo umubiri ubone ibyo ukeneye. Ibimenyetso by'ingenzi ni ukubura umwuka, umunaniro ukabije no kubyimba amaguru.

Ikunze guterwa n'indwara z'imitsi y'umutima, umuvuduko ukabije w'amaraso n'izindi ndwara z'umutima. Ivurwa hahindurwa imibereho, hakoreshwa imiti n'ibikoresho byihariye; ni indwara ikwirakwiye ku isi kandi ishobora kwica.

Ibimenyetso

[Hindura | hindura inkomoko]

Kunanirwa k'umutima ni igihe umutima udashobora gupompa bihagije kugira ngo amaraso akomeze gutembera neza kugira ngo umubiri ugere ku byo ukeneye.[1][2] Ibimenyetso byo kunanirwa k'umutima bikunze kuba birimo guhumeka nabi, umunaniro ukabije, no kubyimba amaguru.[3] Guhumeka nabi bikunze kwiyongera iyo umuntu akoze imyitozo ngororamubiri cyangwa aryamye, kandi bishobora kumubyutsa nijoro.[3] Ubushobozi buke bwo gukora imyitozo ngororamubiri nabwo ni ikintu gikunze kugaragara.[4] Ububabare bwo mu gituza, harimo na angina, ntabwo bukunze kubaho bitewe no kunanirwa k'umutima.[5]

Impamvu n'ubwoko

[Hindura | hindura inkomoko]

Impamvu zikunze gutera umutima gucika intege zirimo indwara z'imitsi y'umutima, harimo ihagarara ry'amaraso mu mutima (myocardial infarction) ryabayeho mbere, umuvuduko ukabije w'amaraso, umutima utera nabi (atrial fibrillation, reba Arrhythmia), indwara z'udupfundikizo tw'umutima, kunywa inzoga nyinshi, kwandura, n'indwara y'imitsi y'umutima (cardiomyopathy) itazwi icyayiteye.[3][6] Ibi bitera umutima gucika intege bitewe no guhindura imiterere cyangwa imikorere y'umutima.[3] Ubwoko bubiri bw'umutima unanirwa gukora neza mu gice cy'ibumoso cy'umutima - umutima unanirwa gukora neza hamwe n'igice cyo gusohora cyagabanutse (HFrEF), n'umutima unanirwa gukora neza hamwe n'igice cyo gusohora cyabugenewe (HFpEF) - bishingiye ku kuba ubushobozi bw'umutima bwo kwiyegeranya cyangwa bwo kuruhuka ari bwo bwagize ikibazo.[3] Uburemere bw'indwara y'umutima bugaragazwa n'uburemere bw'ibimenyetso iyo umuntu akoze imyitozo ngororamubiri.[7] Kunanirwa k'umutima si kimwe no kurwara umutima (aho igice cy'imitsi y'umutima gipfa) cyangwa guhagarara k'umutima (aho amaraso ahagarara burundu).[8][9] Izindi ndwara zishobora kugira ibimenyetso bisa n'ibyo kunanirwa k'umutima birimo umubyibuho ukabije, impyiko zinanirwa gukora neza, ibibazo by'umwijima, kubura amaraso, n'indwara ya tiroyide.[7]

Gusuzuma indwara bishingiye ku bimenyetso, ibyavuye mu bushakashatsi ku mubiri, no ku isuzuma ry’umutima hakoreshejwe echocardiography.[10] Gupima amaraso, gupima umutima hakoreshejwe amashanyarazi, no gufotora igituza (radiography) bishobora kuba ingirakamaro mu kumenya impamvu nyamukuru.[10]

Uburyo bwo kuvura buterwa n'uburemere bw'indwara n'icyayiteye.[10] Ku bantu bafite ikibazo cy’umutima kidakira kandi gihoraho, ubusanzwe ubuvuzi bugizwe no guhindura imibereho yabo nko kureka kunywa itabi, gukora imyitozo ngororamubiri, no guhindura imirire, ndetse n’imiti.[11][12] Ku bantu bafite ikibazo cy'umutima giterwa n'imikorere mibi y'imitsi y'ibumoso, imiti yo mu bwoko bwa ACE inhibitors, angiotensin receptor blockers cyangwa valsartan/sacubitril, hamwe na beta blockers, ni yo isabwa.[10][13] Ku bafite indwara zikomeye, imiti irwanya aldosterone, cyangwa hydralazine irimo nitrate ishobora gukoreshwa.[10] Imiti yongera inkari (diuretics, nka furosemide) ifasha kurinda kubika amazi mu mubiri n'ingaruka zabyo zo guhumeka nabi.[11] Hari igihe, bitewe n'impamvu, igikoresho nk'icyuma gifasha umutima gutera (pacemaker) cyangwa defibrillator ishyirwa mu mubiri (ICD) gishobora gushyirwamo.[10] Mu bihe bimwe na bimwe biri hagati cyangwa bikomeye, ubuvuzi bwo guhuza imitere y'umutima (cardiac resynchronization therapy, CRT) [14] cyangwa kongera imbaraga umutima ukoresha wiyegeranya bishobora kugira akamaro.[15] Igikoresho gifasha ibyumba by'umutima (ventricles) gupompa (icy'ibumoso, icy'iburyo, cyangwa byombi), cyangwa rimwe na rimwe guhindurirwa umutima bishobora kuba inama ku bantu bafite indwara ikomeye ikomeza nubwo hari izindi ngamba zose.[11]

Ikwirakwira

[Hindura | hindura inkomoko]

Kunanirwa k'umutima ni indwara isanzwe, ihenze, kandi ishobora kwica.[16] Mu 2015, byagize ingaruka ku bantu bagera kuri miliyoni 40 ku isi yose.[17] Muri rusange abantu bakuru bagera kuri 2% bafite ikibazo cy'umutima [16] kandi ku bafite imyaka irenga 65, iki kibazo kigera kuri 6–10%.[6] Biteganyijwe ko umubare w'abayirwara uziyongera.[16] Ingaruka z'urupfu ni hafi 35% mu mwaka wa mbere nyuma yo kurwara, mu gihe mu mwaka wa kabiri ibyago by'urupfu biri munsi ya 10% ku bakiriho.[3] Uru rwego rw'ibyago byo gupfa rusa n'urwa kanseri zimwe na zimwe.[3] Mu Ubwongereza, iyi ndwara ni yo mpamvu yateye 5% by'abantu bajyanwa mu bitaro byihutirwa.[3]

Kunanirwa k'umutima byamenyekanye kuva kera, aho Papyrus Ebers yabivuzeho ahagana mu 1550 mbere ya Yesu.[4]

  1. ↑ "Heart failure". Health Information. Mayo Clinic. 23 December 2009. DS00061. Archived from the original on 13 January 2010.
  2. ↑ "Definition of Heart failure". Medical Dictionary. MedicineNet. 27 April 2011. Archived from the original on 8 December 2011.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 National Clinical Guideline Centre (UK) (August 2010). "Chronic heart failure: National clinical guideline for diagnosis and management in primary and secondary care: Partial update". National Clinical Guideline Centre: 19–24. PMID 22741186. Archived from the original on 30 April 2025. Retrieved 6 June 2025.
  4. 1 2 McDonagh, Theresa A. (2011). Oxford textbook of heart failure. Oxford: Oxford University Press. p. 3. ISBN 978-0-19-957772-9. Archived from the original on 29 July 2020. Retrieved 25 July 2020.
  5. ↑ O'Connor, Christopher M. (2005). Managing Acute Decompensated Heart Failure a Clinician's Guide to Diagnosis and Treatment. London: Informa Healthcare. p. 572. ISBN 978-0-203-42134-5. Archived from the original on 29 July 2020. Retrieved 25 July 2020.
  6. 1 2 McMurray JJ, Pfeffer MA (2005). "Heart failure". Lancet. 365 (9474): 1877–89. doi:10.1016/S0140-6736(05)66621-4. PMID 15924986.
  7. 1 2 "Chronic Heart Failure: National Clinical Guideline for Diagnosis and Management in Primary and Secondary Care: Partial Update". National Clinical Guideline Centre: 38–70. Aug 2010. PMID 22741186.
  8. ↑ Willard & Spackman's occupational therapy. Philadelphia: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins. 2014. p. 1124. ISBN 978-1-4511-1080-7. Archived from the original on 29 July 2020. Retrieved 25 July 2020.
  9. ↑ The Cardiac Care Unit Survival Guide. Lippincott Williams & Wilkins. 2012. p. 98. ISBN 978-1-4511-7746-6. Archived from the original on 29 July 2020. Retrieved 25 July 2020.
  10. 1 2 3 4 5 6 "Chronic Heart Failure: National Clinical Guideline for Diagnosis and Management in Primary and Secondary Care: Partial Update". National Clinical Guideline Centre: 34–47. Aug 2010. PMID 22741186.
  11. 1 2 3 "Chronic Heart Failure: National Clinical Guideline for Diagnosis and Management in Primary and Secondary Care: Partial Update". National Clinical Guideline Centre: 71–153. Aug 2010. PMID 22741186.
  12. ↑ Long L, Mordi IR, Bridges C, Sagar VA, Davies EJ, Coats AJ, et al. (January 2019). "Exercise-based cardiac rehabilitation for adults with heart failure". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 1: CD003331. doi:10.1002/14651858.CD003331.pub5. PMC 6492482. PMID 30695817.
  13. ↑ Yancy CW, Jessup M, Bozkurt B, Butler J, Casey DE, Colvin MM, et al. (September 2016). "2016 ACC/AHA/HFSA Focused Update on New Pharmacological Therapy for Heart Failure: An Update of the 2013 ACCF/AHA Guideline for the Management of Heart Failure: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines and the Heart Failure Society of America". Circulation. 134 (13): e282–93. doi:10.1161/CIR.0000000000000435. PMID 27208050.
  14. ↑ Tracy CM, Epstein AE, Darbar D, DiMarco JP, Dunbar SB, Estes NA, et al. (October 2012). "2012 ACCF/AHA/HRS focused update of the 2008 guidelines for device-based therapy of cardiac rhythm abnormalities: a report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines and the Heart Rhythm Society. [corrected]". Circulation. 126 (14): 1784–800. doi:10.1161/CIR.0b013e3182618569. PMID 22965336.
  15. ↑ Kuck KH, Bordachar P, Borggrefe M, Boriani G, Burri H, Leyva F, et al. (January 2014). "New devices in heart failure: an European Heart Rhythm Association report: developed by the European Heart Rhythm Association; endorsed by the Heart Failure Association". Europace. 16 (1): 109–28. doi:10.1093/europace/eut311. PMID 24265466.
  16. 1 2 3 Metra M, Teerlink JR (October 2017). "Heart failure". Lancet. 390 (10106): 1981–1995. doi:10.1016/S0140-6736(17)31071-1. PMID 28460827.
  17. ↑ GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282.

Ingingo zijyanye

[Hindura | hindura inkomoko]