Kjhgfdsdfghjk
UMUBUMBE WA MARISI.
[Hindura | hindura inkomoko]Marisi ni umubumbe wa kane uva ku zuba, ukaba uzwi cyane ku izina rya "Umubumbe Utukura"bitewe n'ibara ryawo ritukura ku butaka burimo umuringa wa feri (iron oxide). Dore ibintu bimwe na bimwe by'ingenzi ku bijyanye na Marisi:
Imiterere ya Marisi.
[Hindura | hindura inkomoko]Ingano: Ufite ubunini buri hafi ya kimwe cya kabiri cy'ubw'Isi, n'uburemere bungana na 10.7% bw'ubw'Isi.
Ibidukikije: Marisi ifite ikirere cyoroshye cyane kigizwee ahanini na dioxyde de carbone (CO₂) ku kigero cya 95%, hamwe n'ubushyuhe buri hagati ya -153°C na +20°C.
Imiterere y'ubutaka: Ifite imisozi miremire, ibiyaga byumye, n'ibice byahoze ari ibiyaga, harimo n'ahantu h'ubusitani bw'ubutaka.
Imisozi n'ibibaya: Harimo umusozi muremure cyane witwa Olympus Mons, ndetse n'ikibaya kinini cya Valles Marineris.
Imibumbe y'ikuzimu: Ifite udukombe tubiri duto twitwa Phobos na Deimos.
Amazi n'Ubuzima bushoboka.
[Hindura | hindura inkomoko]Amazi: Ubushakashatsi bushya bwerekanye ko Marisi ishobora kugira amazi menshi kurusha uko byatekerezwaga mbere, ashobora kuba afungiye mu myobo ya vulukano iri hagati ya 11.5 na 20 km munsi y'ubutaka.
Ibimenyetso by'ubuzima: Ikigo cya NASA cyabonye ibimenyetso byerekana ko Marisi ishobora kuba yarigeze kuba habayeho ubuzima, harimo n'ibimenyetso bya carbonate minerals byerekana ko habayeho amazi n'ikirere cyiza mu bihe byashize.
Ibikorwa by'Ubushakashatsi
[Hindura | hindura inkomoko]- Rovers: Imodoka za robot nka Perseverance na Curiosity zoherejwe na NASA ziri gukusanya amakuru ku bijyanye n'ubutaka, ibinyabuzima bishoboka, n'imiterere ya Marisi.
- Aurora: Mu 2024, rover ya Perseverance yafashe amashusho y'ikiyaga cya aurora kiboneka n'amaso y'umuntu, ari cyo cya mbere cyabonetse kuri Marisi.
Icyerekezo cy'ahazaza
[Hindura | hindura inkomoko]- Gutunganya Marisi: Hari ibitekerezo byo gutunganya Marisi kugira ngo ibe ishobora guturwa n'abantu, harimo no kohereza asteroide ku Marisi kugira ngo yongere uburemere bw'ikirere cyayo.
- Icyerekezo cy'ubushakashatsi: Ubushakashatsi burakomeje kugira ngo hamenyekane niba Marisi yarigeze guturwa n'ibinyabuzima, ndetse no kureba uburyo bwo kuyituzwaho mu gihe kizaza.
Ibimenyetso bishya by'ubuzima bushoboka
[Hindura | hindura inkomoko]- Aurora iboneka n'amaso: Mu kwezi kwa Werurwe 2024, rover ya NASA yitwa Perseverance yafashe amashusho ya mbere y'ikiyaga cya aurora kiboneka n'amaso y'umuntu kuri Marisi. Iyi aurora y'icyatsi yatewe n'ikiyaga cy'izuba (solar storm) cyohereje plasma kuri Marisi, kikaba ari ubwa mbere habonetse aurora iboneka n'amaso ku mubumbe utari Isi.
- Amazi yihishe munsi y'ubutaka: Ubushakashatsi bushya bwerekanye ko Marisi ishobora kuba ifite amazi menshi yihishe munsi y'ubutaka, ashobora kuba afungiye mu myobo ya vulukano iri hagati ya 5.4 na 8 km munsi y'ubutaka. Ibi bishobora gusobanura amazi "yabuze" ku mubumbe wa Marisi. The Irish Sun
Aho ushobora kubona amafoto mashya ya Marisi.
[Hindura | hindura inkomoko]- NASA Perseverance Raw Images: Urubuga rwa NASA rwerekana amafoto mashya ya Marisi afashwe na rover ya Perseverance. Ushobora kureba amafoto y'ubutaka, imisozi, n'ibindi bice bitandukanye bya Marisi. NASA Science
- NASA Photojournal: Iri ni isoko rinini ry'amafoto ya Marisi, harimo n'ayafashwe n'ibikoresho bitandukanye bya NASA. Ushobora gusura uru rubuga kugira ngo urebe amafoto menshi y'ubutaka bwa Marisi.