Jump to content

Indwara ya Lyme

Kubijyanye na Wikipedia
Lyme disease
Other names: Lyme borreliosis
An adult deer tick (most cases of Lyme are caused by nymphal rather than adult ticks)
Ishami ry'ubuvuziInfectious disease
IbimenyetsoExpanding area of redness at the site of a tick bite, fever, headache, tiredness[1]
IngarukaFacial nerve paralysis, arthritis, meningitis[1]
Igihe isanzwe itangiraA week after a bite[1]
ImpamvuBorrelia spread by ticks[2]
Uburyo bwo kuyisuzumaBased on symptoms, tick exposure, blood tests[3]
KwirindaPrevention of tick bites (clothing the limbs, DEET), doxycycline[2]
ImitiDoxycycline, amoxicillin, azithromycin, ceftriaxone, cefuroxime[4]
Inshuro365,000 per year[2][5]

Indwara ya Lyme, izwi kandi nka Lyme borreliosis, ni indwara yandura iterwa na bagiteri ya Borrelia ikwirakwizwa n'udukoko. Ikimenyetso gikunze kugaragara cy'ubwandu ni ahantu hagaragara ubutuku ku ruhu, hazwi nka erythema migrans, hagaragara aho inkende yarumwe nyuma y'icyumweru kimwe ibaye.[1] Ubusanzwe ibibyimba ntibiba bishyushye cyangwa ngo bibabaza.[1] Hafi 70–80% by'abantu banduye barwara uduheri.[1] Izindi ndwara zo mu ntangiriro zishobora kuba zirimo umuriro, kuribwa umutwe, umunaniro no kubyimba kw'imitsi.[6] Akenshi birakemuka muri iki cyiciro.[6] Iyo batavuwe, bamwe bashobora kubura ubushobozi bwo kwimura uruhande rumwe cyangwa byombi rw'isura, kubabara ingingo, kuribwa umutwe cyane hamwe no gukomera kw'ijosi, cyangwa gutera umutima mu gifu, n'ibindi.[1] Nyuma y'amezi cyangwa imyaka, ububabare bw'ingingo no kubyimba bishobora kubaho kenshi.[1][6] Rimwe na rimwe, abantu bagira ububabare bwo kurasa cyangwa kuribwa mu maboko no ku maguru.[1] Nubwo bavuwe neza, abantu bagera kuri 10 kugeza kuri 20% bagira ububabare mu ngingo, ibibazo byo kwibuka no kunanirwa byibuze amezi atandatu.[7]

Indwara ya Lyme yandurira mu bantu binyuze mu kurumwa n'udusimba twanduye two mu bwoko bwa Ixodes.[8] Muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, udukoko duhangayikishije akenshi tuba turi mu bwoko bwa Ixodes scapularis, kandi tugomba gushyirwaho nibura amasaha 36 mbere yuko bagiteri ikwirakwira.[9] Mu Burayi, udukoko two mu bwoko bwa Ixodes ricinus dushobora gukwirakwiza bagiteri vuba cyane.[9] Muri Amerika ya Ruguru, bagiteri Borrelia burgdorferi na Borrelia mayonii ni byo bitera indwara ya Lyme.[2][10] Mu Burayi no muri Aziya, Borrelia afzelii na Borrelia garinii nazo zitera indwara. Iyi ndwara isa nkaho idakwirakwira hagati y’abantu, izindi nyamaswa, cyangwa binyuze mu biribwa.[11] Gusuzuma indwara bishingiye ku bimenyetso bitandukanye, amateka y’uko umuntu yahuye n’udukoko, ndetse no gupima uturemangingo tw’umubiri mu maraso. Ibizamini by'amaraso akenshi biba ari bibi mu ntangiriro z'indwara.[2] Gupima udukoko ku giti cyatwo ntabwo ari ingirakamaro.

Kwirinda birimo imbaraga zo gukumira kurumwa n'udukoko nko kwambara imyenda yo gupfuka amaboko n'amaguru, no gukoresha imiti yica udukoko ishingiye kuri DEET. Gukoresha imiti yica udukoko kugira ngo ugabanye umubare w'udukoko nabyo bishobora kugira akamaro.[2] Udukoko dushobora gukurwaho hakoreshejwe udupira two gukururaho udupira. Iyo agakoko kakuweho kari kuzuye amaraso, doxycycline imwe ishobora gukoreshwa mu gukumira ubwandu, ariko muri rusange ntibyemewe kuko ubwandu bukunze kugaragara.[2] Iyo habayeho ubwandu, imiti myinshi igabanya ubukana irakora neza, harimo doxycycline, amoxicillin, azithromycin, ceftriaxone, na cefuroxime.[4] Ubusanzwe ubuvuzi busanzwe bumara ibyumweru bibiri cyangwa bitatu.[2] Hari abantu bagira umuriro n'ububabare bw'imitsi n'ingingo nyuma yo kuvurwa, ibyo bikaba bishobora kumara umunsi umwe cyangwa ibiri.[2] Ku bantu bagaragaza ibimenyetso bidashira, imiti igabanya ubukana bw'indwara ya antibiyotike mu gihe kirekire ntiyagaragaye ko ari ingirakamaro.[2]

Indwara ya Lyme ni yo ndwara ikunze gukwirakwizwa n'udusimba mu majyaruguru y'isi.[12] Bivugwa ko yibasira abantu 300.000 buri mwaka muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika n'abantu 65.000 ku mwaka mu Burayi.[5] Kwandura indwara bikunze kugaragara cyane mu mpeshyi no mu ntangiriro z'impeshyi.[2] Indwara ya Lyme yasuzumwe nk'indwara yihariye ku nshuro ya mbere mu 1975 i Old Lyme, muri Connecticut.[13] Mbere yitiranyijwe n'indwara ya rubagimpande y'abana.[13] Bagiteri irimo yasobanuwe bwa mbere mu 1981 na Willy Burgdorfer. Ibimenyetso bidakira nyuma yo kuvurwa birasobanuwe neza kandi bizwi nka "syndrome y'indwara ya Lyme nyuma yo kuvurwa" (PTLDS).[14] PTLDS itandukanye n'indwara ya Lyme idakira; ijambo ritagishyigikiwe n'abahanga mu bya siyansi kandi rikoreshwa mu buryo butandukanye n'amatsinda atandukanye. Bamwe mu batanga serivisi z'ubuvuzi bavuga ko PTLDS iterwa n'ubwandu buhoraho, ariko ibi ntibyizerwa ko ari ukuri kuko nta kimenyetso cy'ubwandu buhoraho gishobora kuboneka nyuma yo kuvurwa bisanzwe.[15] Urukingo rw'indwara ya Lyme rwagurishijwe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika hagati ya 1998 na 2002, ariko rwakuwe ku isoko kubera ko rwagurishijwe nabi.[2][16][17] Ubushakashatsi burakomeje kugira ngo hakorwe inkingo nshya.[2]

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Signs and Symptoms of Lyme Disease". cdc.gov. 11 January 2013. Archived from the original on 16 January 2013. Retrieved 2 March 2015. Archived 16 Mutarama 2013 at the Wayback Machine
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Shapiro ED (May 2014). "Clinical practice. Lyme disease" (PDF). The New England Journal of Medicine. 370 (18): 1724–1731. doi:10.1056/NEJMcp1314325. PMC 4487875. PMID 24785207. Archived from the original (PDF) on 21 August 2016. Retrieved 5 July 2016. Archived 19 Ukwakira 2016 at the Wayback Machine
  3. ↑ "Lyme Disease Diagnosis and Testing". cdc.gov. 10 January 2013. Archived from the original on 2 March 2015. Retrieved 2 March 2015. Archived 2 werurwe 2015 at the Wayback Machine
  4. 1 2 "5. Infection: 2.3. Lyme disease". British National Formulary (BNF) (82 ed.). London: BMJ Group and the Pharmaceutical Press. September 2021 – March 2022. pp. 620–621. ISBN 978-0-85711-413-6.{{cite book}}: CS1 maint: date format (link)
  5. 1 2 Berger, Stephen (2014). Lyme disease: Global Status 2014 Edition. GIDEON Informatics Inc. p. 7. ISBN 9781498803434. Archived from the original on 8 September 2017.
  6. 1 2 3 Barlow, Gavin; Irving, William L.; Moss, Peter J. (2020). "20. Infectious disease". In Feather, Adam; Randall, David; Waterhouse, Mona (eds.). Kumar and Clark's Clinical Medicine (in Icyongereza) (10th ed.). Elsevier. p. 549. ISBN 978-0-7020-7870-5. Archived from the original on 15 January 2023. Retrieved 14 January 2023.
  7. ↑ Aucott JN (June 2015). "Posttreatment Lyme disease syndrome". Infectious Disease Clinics of North America. 29 (2): 309–323. doi:10.1016/j.idc.2015.02.012. PMID 25999226.
  8. ↑ Johnson RC (1996). "Borrelia". In Baron S, et al. (eds.). Baron's Medical Microbiology (4th ed.). Univ of Texas Medical Branch. ISBN 978-0-9631172-1-2. PMID 21413339. Archived from the original on 7 February 2009.
  9. 1 2 Steere, AC; Strle, F; Wormser, GP; Hu, LT; Branda, JA; Hovius, JW; Li, X; Mead, PS (15 December 2016). "Lyme borreliosis". Nature Reviews. Disease Primers. 2: 16090. doi:10.1038/nrdp.2016.90. PMC 5539539. PMID 27976670.
  10. ↑ Pritt BS, Mead PS, Johnson DK, Neitzel DF, Respicio-Kingry LB, Davis JP, Schiffman E, Sloan LM, Schriefer ME, Replogle AJ, Paskewitz SM, Ray JA, Bjork J, Steward CR, Deedon A, Lee X, Kingry LC, Miller TK, Feist MA, Theel ES, Patel R, Irish CL, Petersen JM (May 2016). "Identification of a novel pathogenic Borrelia species causing Lyme borreliosis with unusually high spirochaetaemia: a descriptive study". The Lancet. Infectious Diseases. 16 (5): 556–564. doi:10.1016/S1473-3099(15)00464-8. PMC 4975683. PMID 26856777.
  11. ↑ "Lyme disease transmission". cdc.gov. 11 January 2013. Archived from the original on 3 March 2015. Retrieved 2 March 2015. Archived 3 werurwe 2015 at the Wayback Machine
  12. ↑ Regional Disease Vector Ecology Profile: Central Europe. DIANE Publishing. April 2001. p. 136. ISBN 9781428911437. Archived from the original on 8 September 2017.
  13. 1 2 Williams, Carolyn (2007). Infectious disease epidemiology : theory and practice (2nd ed.). Sudbury, Mass.: Jones and Bartlett Publishers. p. 447. ISBN 9780763728793. Archived from the original on 8 September 2017.
  14. ↑ "Post-Treatment Lyme Disease Syndrome". cdc.gov. 1 December 2017. Archived from the original on 27 February 2015. Retrieved 20 June 2018. Archived 27 Gashyantare 2015 at the Wayback Machine
  15. ↑ Lantos PM (June 2015). "Chronic Lyme disease". Infectious Disease Clinics of North America. 29 (2): 325–40. doi:10.1016/j.idc.2015.02.006. PMC 4477530. PMID 25999227.
  16. ↑ "When a vaccine is safe". Nature. 439 (7076): 509. February 2006. Bibcode:2006Natur.439Q.509.. doi:10.1038/439509a. PMID 16452935.
  17. ↑ Aronowitz, Robert A (June 2016). "The Rise and Fall of the Lyme Disease Vaccines: A Cautionary Tale for Risk Interventions in American Medicine and Public Health". The Milbank Quarterly. 90 (2): 250–277. doi:10.1111/j.1468-0009.2012.00663.x. ISSN 0887-378X. PMC 3460208. PMID 22709388.