Jump to content

Indwara y'umutima

Kubijyanye na Wikipedia
Indwara y'umutima

Indwara y'umutima ( MI ), izwi kandi nk'indwara y'umutima, ibaho iyo amaraso atembera cyangwa agahagarara mu gice cy'umutima, bigatera kwangirika kw'imitsi y'umutima.[1] Ikimenyetso gikunze kugaragara ni ububabare bwo mu gituza cyangwa kubabara mu gatuza bishobora kugera mu rutugu, mu kuboko, mu mugongo, mu ijosi cyangwa mu rwasaya.[1] Akenshi biba hagati cyangwa ibumoso bw'igituza kandi bikamara iminota irenga mike.[1] Ubwo burwayi bushobora rimwe na rimwe kumva nk'umuriro ushyuha.[1] Ibindi bimenyetso bishobora kuba birimo kubura umwuka, isesemi, kumva nta cyo ushoboye, ibyuya bikonje cyangwa kumva unaniwe . Abantu bagera kuri 30% bafite ibimenyetso bidasanzwe.[2] Abagore bakunze kugaragara badababara mu gituza ahubwo bababara mu ijosi, mu kuboko cyangwa bakumva bananiwe.[3] Mu bantu barengeje imyaka 75, abagera kuri 5% barwaye indwara ya MI badafite ibimenyetso byinshi cyangwa nta na kimwe bagaragaje.[4] Indwara ya MI ishobora gutera umutima guhagarara nabi, umutima utera nabi, umutima uhungabana cyangwa umutima ugahagarara .

Indwara nyinshi zo mu mutwe ziterwa n'indwara y'imitsi ifata imitsi y'umutima . Ibintu bishobora gutera indwara birimo umuvuduko ukabije w'amaraso, kunywa itabi, diyabete, kudakora imyitozo ngororamubiri, umubyibuho ukabije, cholesterol nyinshi mu maraso, indyo mbi no kunywa inzoga nyinshi.[5] Ubusanzwe, imikorere y’imitsi y’umutima ifunga burundu bitewe no gucika kw’imitsi ya atherosclerotic plaque.[6] Ntabwo zikunze guterwa no kubabara mu mitsi y'umutima, bishobora guterwa na kokayine, stress ikomeye mu byiyumvo ndetse n'ubukonje bukabije, n'ibindi.[7] Ibipimo byinshi ni ingirakamaro mu gufasha mu gusuzuma indwara, harimo electrocardiograms (ECGs), ibizamini by'amaraso, na angiography y'umutima . ECG, ari na yo nyandiko igaragaza imikorere y'amashanyarazi y'umutima, ishobora kwemeza ko umutima urwaye indwara ya occlusion myocardial infarction (OMI) iyo hari ST elevation MI (STEMI) cyangwa STEMI ingana nayo.[2] Ibipimo by'amaraso bikunze gukoreshwa birimo troponin na creatine kinase MB idakunze gukoreshwa.[8]

Kuvura indwara ya MI ni ingenzi cyane.[9] Asipirine ni uburyo bwo kuvura bwihuse umuntu ukekwaho kuba afite MI.[10] Nitroglycerin cyangwa opioids bishobora gukoreshwa mu gufasha kubabara mu gatuza; icyakora, ntabwo byongera umusaruro muri rusange.[2][10] Ogisijeni y'inyongera irasabwa ku bantu bafite ogisijeni nke cyangwa bafite ikibazo cyo guhumeka nabi.[10] Muri STEMI, uburyo bwo kuvura bugerageza gusubiza amaraso mu mutima kandi burimo uburyo bwo kuvura indwara z’umutima (PCI), aho imitsi ifunguka igashobora kuba ifite stent, cyangwa thrombolysis, aho kuziba kw’imitsi gukurwaho hakoreshejwe imiti.[2] Abantu bafite indwara ya NSTEMI (non-ST elevation myocardial infarction) akenshi bavurwa na heparin yoroshya amaraso, hamwe n'ikoreshwa rya PCI ku bantu bafite ibyago byinshi.[10] Ku bantu bafite ubumuga bwo kuziba kw'imitsi myinshi y'umutima na diyabete, kubagwa imitsi y'umutima (CABG) bishobora kuba ari byiza aho kubagwa angioplasty.[11] Nyuma yo kuvurwa indwara ya MI, guhindura imibereho, hamwe no kuvurwa igihe kirekire na aspirine, beta blockers na statins, ni byo bikunze kuba byiza.[2]

Ku isi yose, mu 2015 habaye indwara z’umutima zigera kuri miliyoni 15.9 [12] Abantu barenga miliyoni 3 bari bafite ST elevation MI, naho abarenga miliyoni 4 bari bafite NSTEMI.[13] STEMIs ikunze kugaragara ku bagabo inshuro ebyiri kurusha abagore.[14] Abantu bagera kuri miliyoni imwe bagira MI buri mwaka muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Mu bihugu byateye imbere, ibyago byo gupfa ku bantu barwaye STEMI ni hafi 10%.[2] Igipimo cya MI ku myaka runaka cyaragabanutse ku isi hagati ya 1990 na 2010.[15] Mu 2011, MI yari imwe mu ndwara eshanu za mbere zihenze cyane mu gihe cyo kurara mu bitaro muri Amerika, aho yatwaye hafi miliyari 11.5 z'amadolari ku bantu 612.000 barara mu bitaro.

  1. 1 2 3 4 "What Are the Signs and Symptoms of Coronary Heart Disease?". www.nhlbi.nih.gov. September 29, 2014. Archived from the original on 24 February 2015. Retrieved 23 February 2015. Archived 24 Gashyantare 2015 at the Wayback Machine
  2. 1 2 3 4 5 6 Steg PG, James SK, Atar D, Badano LP, Blömstrom-Lundqvist C, Borger MA, et al. (October 2012). "ESC Guidelines for the management of acute myocardial infarction in patients presenting with ST-segment elevation". European Heart Journal. 33 (20): 2569–619. doi:10.1093/eurheartj/ehs215. PMID 22922416.
  3. ↑ Coventry LL, Finn J, Bremner AP (2011). "Sex differences in symptom presentation in acute myocardial infarction: a systematic review and meta-analysis". Heart & Lung. 40 (6): 477–91. doi:10.1016/j.hrtlng.2011.05.001. PMID 22000678.
  4. ↑ Valensi P, Lorgis L, Cottin Y (March 2011). "Prevalence, incidence, predictive factors and prognosis of silent myocardial infarction: a review of the literature". Archives of Cardiovascular Diseases. 104 (3): 178–88. doi:10.1016/j.acvd.2010.11.013. PMID 21497307.
  5. ↑ Mehta PK, Wei J, Wenger NK (February 2015). "Ischemic heart disease in women: a focus on risk factors". Trends in Cardiovascular Medicine. 25 (2): 140–51. doi:10.1016/j.tcm.2014.10.005. PMC 4336825. PMID 25453985.
  6. ↑ "What Is a Heart Attack?". www.nhlbi.nih.gov. December 17, 2013. Archived from the original on 19 February 2015. Retrieved 24 February 2015. Archived 19 Gashyantare 2015 at the Wayback Machine
  7. ↑ Devlin RJ, Henry JA (2008). "Clinical review: Major consequences of illicit drug consumption". Critical Care. 12 (1): 202. doi:10.1186/cc6166. PMC 2374627. PMID 18279535.
  8. ↑ "How Is a Heart Attack Diagnosed?". www.nhlbi.nih.gov. December 17, 2013. Archived from the original on 24 February 2015. Retrieved 24 February 2015. Archived 24 Gashyantare 2015 at the Wayback Machine
  9. ↑ Britton, the editors Nicki R. Colledge, Brian R. Walker, Stuart H. Ralston; illustrated by Robert (2010). Davidson's principles and practice of medicine (21st ed.). Edinburgh: Churchill Livingstone/Elsevier. pp. 588–599. ISBN 978-0-7020-3085-7. {{cite book}}: |first= has generic name (help)
  10. 1 2 3 4 O'Connor RE, Brady W, Brooks SC, Diercks D, Egan J, Ghaemmaghami C, et al. (November 2010). "Part 10: acute coronary syndromes: 2010 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care". Circulation. 122 (18 Suppl 3): S787–817. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.110.971028. PMID 20956226.
  11. ↑ Hamm CW, Bassand JP, Agewall S, Bax J, Boersma E, Bueno H, et al. (December 2011). "ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes in patients presenting without persistent ST-segment elevation: The Task Force for the management of acute coronary syndromes (ACS) in patients presenting without persistent ST-segment elevation of the European Society of Cardiology (ESC)". European Heart Journal. 32 (23): 2999–3054. doi:10.1093/eurheartj/ehr236. PMID 21873419.
  12. ↑ Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, et al. (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282.
  13. ↑ White HD, Chew DP (August 2008). "Acute myocardial infarction". Lancet. 372 (9638): 570–84. doi:10.1016/S0140-6736(08)61237-4. PMC 1931354. PMID 18707987.
  14. ↑ O'Gara PT, Kushner FG, Ascheim DD, Casey DE, Chung MK, de Lemos JA, et al. (January 2013). "2013 ACCF/AHA guideline for the management of ST-elevation myocardial infarction: a report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines". Circulation. 127 (4): e362–425. doi:10.1161/CIR.0b013e3182742cf6. PMID 23247304.
  15. ↑ Moran AE, Forouzanfar MH, Roth GA, Mensah GA, Ezzati M, Flaxman A, et al. (April 2014). "The global burden of ischemic heart disease in 1990 and 2010: the Global Burden of Disease 2010 study". Circulation. 129 (14): 1493–501. doi:10.1161/circulationaha.113.004046. PMC 4181601. PMID 24573351.