Abanyagitugu b'Afurika

Ubuyobozi bw'igitugu ni uburyo bw'imiyoborere burangwa no gukoresha imbaraga no kutumvikana n'abo uyobora, aho umuyobozi cyangwa itsinda ry'abayobozi bafata ibyemezo bonyine, kandi bakirengagiza uburenganzira n'ibyifuzo by'abaturage.

Ibiranga ubuyobozi bw'igitugu:

• Gufata ibyemezo bya nyamwigendaho.
• Kwirengagiza amategeko n'uburenganzira bwa muntu.
• Gukoresha imbaraga no gutera ubwoba.
• Kubuza itangazamakuru n'abatavuga rumwe n'ubutegetsi kuvuga ukuri no kunenga
• Kutagira ubumwe n'ubworoherane
• Gushyira imbere inyungu z'ubuyobozi kuruta iz'abaturage.

Bamwe mu bategetsi b'abanyagitugu mu mateka y'Afurika.

1. Idi Amin Dada: yavutse mu 1928 i Koboko, muri Protegitora ya Uganda, yari umunyapolitiki wo muri Uganda wategetse hagati ya 1971-1979. Yinjiye mu gisirikare cy'abakoloni cy'Abongereza mu 1946 kandi agira uruhare mu bikorwa by'Abongereza byibasiye abarwanyi ba Shifta muri Somaliya n'inyeshyamba za Mua Mua muri Kenya. Nyuma y'imyaka icyenda y'ubwigenge bwa Uganda mu 1962, Amin yayoboye ihirikwa rya perezida wa mbere wa Uganda, Milton Obote, maze atangaza ko ari perezida.
2. Colonel Muammar Daddafi: Muammar Kadhafi bakunze kwita Koloneli Kdhafi yari umunyapolitiki w'impinduramatwara muri Libiya akaba ana perezida wategekaga iki gihugu cya Afurika y'Amajyeruguru kuva 1969 kugeza 2011, igihe yicwaga. N'ubwo yamamaye cyane kubera imyifatire ye yo kurwanya imperialiste no gushyigikira ubumwe bw'Abarabu n'Afurika, Kadhafi yashinjwaga kandi gutegekesha igitugu, ruswa, no guhohotera uburenganzira bwa muntu.
3. Mobutu Sese Seko: yavutse yitwa Joseph-Desire Mobutu mu 1930 i Lisala, mu cyahoze ari Kongo-Mbiligi, yari umusirikare w'umunyagitugu akaba na perezida wa Zaire kuri ubu ni Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo. Ku ngoma ye, Mobutu yakoresheje amayeri y'igitugu kugira ngo anige amajwi y'abatavuga rumwe nawe, yikwiza ubutunzi bwinshi ku giti cye, kandi agerageza gusubiza igihugu mu muco w'abakoloni, mu gihe yari ashyigikiwe cyane n'Amerika, yarwanyaga abakomunisiti.